Het tegengaan van deepfakes

Onderzoeksgegevens
Projectnummer 3137
Type Extern onderzoek
Betrokken organisatie(s)
UvT - Tilburg Institute for Law, Technology, and Society (TILT)

Samenvatting

Deepfakes zijn nepvideo’s die worden geproduceerd om echt te lijken, waarbij gebruik wordt gemaakt van kunstmatige intelligentie (AI). Tegenwoordig zijn deepfake video’s zo realistisch, dat met het blote oog niet of nauwelijks meer te zien is dat het om nepvideo’s gaat. Bij de bestrijding van deepfakes ligt de focus van beleidsmakers vooralsnog op het tegengaan van desinformatie, bijvoorbeeld voor politieke doeleinden. Het probleem is echter een stuk breder dan dat. Deepfakes kunnen ook worden gebruikt voor commerciële fraude, bijvoorbeeld om fabrikanten of verzekeraars te misleiden, of om spullen langs de douane te smokkelen. Zo kan de hoeveelheid containers op een groot containerschip in een video worden aangepast, of de hoeveelheid goederen die in een loods liggen. Een andere bekende toepassing van deepfakes is het gebruik daarvan om burgers in een kwaad daglicht te stellen, in sommige gevallen met als doel om hen af te persen, in andere gevallen simpelweg om te pesten of hun reputatie te beschadigen. Deze toepassingen zijn soms strafbaar en vormen in ieder geval een ernstige inbreuk op de privacy van burgers.

Naast de huidige aanpak van desinformatie is het ook belangrijk om ook aandacht te schenken aan de strafrechtelijke- en privacybepalingen. De kernvraag van dit onderzoek of de bestaande strafrechtelijke normen over (identiteits)fraude of afpersing voldoen om de problematiek aan te pakken. Te overwegen is of er hier aanvullende strafrechtelijke normen nodig zijn om de privacy van burgers, hun persoonlijke identiteit, te beschermen.

Het onderzoek is gericht op de beantwoording van een scala aan vragen, zoals: hoe vallen deepfake video’s binnen de huidige kaders van het gegevensbeschermingsrecht en hoe valt het maken en verspreiden daarvan binnen de huidige strafrechtelijke bepalingen? Welke mogelijkheden voor sanctie- of schadevergoeding bestaan er voor het onrechtmatig gebruik van persoonsgegevens ten behoeve van deepfake video’s? Welke mogelijkheden hebben burgers om deepfakes van het internet te verwijderen en biedt dit voldoende handvatten? Voldoet het huidige strafrecht om de makers van deepfakes aan te kunnen pakken? Is er voldoende afschrikwekkend effect?