Uit elkaar halen aanzegging en besluit in bewaring

Onderzoeksgegevens
Projectnummer 3299
Type Extern onderzoek
Betrokken organisatie(s) Universiteit van Leiden

Samenvatting

Het doel van het Nederlandse terugkeerbeleid is om het verblijf van vreemdelingen dat niet rechtmatig is zo veel mogelijk tegen te gaan. Vreemdelingen die niet (langer) rechtmatig in Nederland verblijven zijn op grond van de Vreemdelingenwet 2000 primair zelf verantwoordelijk voor hun vertrek. Als ze zelfstandig willen vertrekken, kunnen ze daar hulp bij krijgen van de Dienst Terugkeer en Vertrek (DT&V), de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM), of van maatschappelijke organisaties. In de praktijk zijn veel vreemdelingen die verplicht zijn te vertrekken echter niet bereid om zelfstandig te vertrekken.  Voor deze groep kan de overheid een gedwongen terugkeer ter hand nemen. Zoals bekend vertrekken veel vreemdelingen uiteindelijk met onbekende bestemming.
In de brief van 11 januari 2021 aan de Tweede kamer oppert de staatssecretaris dat er mogelijk juridische ruimte is om vertrek met onbekende bestemming te voorkomen door in meer gevallen dan voorheen tot bewaring over te gaan. Nederland is daarbij gehouden aan de bepalingen van de Terugkeerrichtlijn. De staatssecretaris heeft aangegeven zich in te willen zetten om in de Europese Terugkeerrichtlijn de drempels voor vreemdelingenbewaring te verlagen, met als doel een vertrek met onbekende bestemming, en daarmee een frustratie van de terugkeer, vaker te voorkomen.  Mogelijk dat er ruimte is om, meer dan nu gebeurt, in een vroeger stadium in de asielprocedure dan wel kort voor vertrek in bewaring te stellen (Tweede Kamerstukken, Vergaderjaar 2020–2021, 19637, nrs. 2692 en Vergaderjaar 2019–2020, 19637, nr. 2540).
In het strafrecht is het gebruikelijk dat het ingaan van de inverzekeringstelling na afloop van de initiële zes uur mondeling wordt meegedeeld. Het proces-verbaal waarin dit wordt vastgelegd, wordt later opgemaakt. De (bestuursrechtelijke) maatregel waarmee vreemdelingenbewaring wordt opgelegd, moet in de huidige systematiek uiterlijk na zes uur worden opgelegd èn voorzien van volledige motivering worden uitgereikt. Mogelijk dat meer, of aanvullende winst is te behalen door het moment van het aanzeggen van de bewaring en van het daadwerkelijke besluit uit elkaar te halen. 
Het onderzoek gaat in op de vraag of het juridisch mogelijk is om het moment van de aanzegging van bewaring en van het daadwerkelijke besluit binnen het Vreemdelingenrecht uit elkaar te halen en zo ja, op welke wijze en in welke mate levert dit naar verwachting een bijdrage aan een intensievere inzet van bewaringstelling en de terugkeer van vreemdelingen die onrechtmatig in Nederland verblijven?