De kenmerken van jongeren in jeugdgevangenissen (ofwel justitiële jeugdinrichtingen (JJI’s) variëren sterk, onder andere qua leeftijd en of ze al eerder in beeld waren bij hulpverlening of justitie. De grootste verschillen zitten in de mate van veiligheid in de thuissituatie, het volgen van school/werk en eerder crimineel gedrag. Uit dit onderzoek blijkt dat er binnen de totale populatie vijf subgroepen zijn te definiëren die variëren van een laag risico, met veel beschermende factoren (bijvoorbeeld vanuit de thuissituatie of school/werk), tot een hoog geweldsrisico met weinig beschermende factoren. De inzichten bieden aanknopingspunten om de behandeling van jongeren tijdens en na hun detentie beter te laten aansluiten op de kenmerken van de populatie. Het kan daarmee bijdragen aan het verminderen van recidive en de kans op een goede terugkeer in de samenleving na detentie vergroten.
De Academische Werkplaats Risicojeugd (AWRJ) onderzocht in opdracht van het WODC de kenmerken van de populatie jongeren in justitiële jeugdinrichtingen (JJI’s). De onderzoekers brachten in kaart hoe jongeren die in een JJI verblijven kunnen worden gekarakteriseerd, welke subgroepen binnen deze populatie kunnen worden onderscheiden, in hoeverre het (behandel)aanbod tijdens het verblijf in een JJI aansluit bij deze populatie, en welke aanpassingen of aanvullingen op basis hiervan noodzakelijk of wenselijk zijn aan het aanbod en vervolgaanbod.
Beeld: © Rijksoverheid
Diversiteit binnen populatie en aanbod
Het onderzoek laat zien dat er jongeren in JJI’s verblijven met een verdenking van of veroordeling voor fors delictgedrag, voor wie het voor bijna de helft al een tweede of derde plaatsing in een JJI betreft. Achter het delictgedrag gaat een diversiteit aan problematiek schuil, waaronder psychische problematiek, lichte verstandelijke beperkingen, middelengebruik, criminele netwerken, schoolverzuim en weinig ondersteunende thuissituaties of netwerken. De groep jongeren is divers, met o.a. grote verschillen in leeftijd en verblijfsduur. Daarbij verschillen de jongeren ook qua aanwezigheid van risico- en beschermende factoren; meer dan de helft van de jongeren valt in de hoge risicoprofielen maar ook bijna één vijfde van de jongeren valt in een laag risicoprofiel met veel beschermende factoren en motivatie voor gedragsverandering.
Het aanbod in de JJI’s is ook divers, met verschillende typen afdelingen en een divers behandelaanbod. Het aanbod dat er is sluit aan bij veel van de gevonden kenmerken van de populatie. Tegelijkertijd laat het onderzoek zien dat er voor bepaalde groepen jongeren verbeteringen mogelijk zijn.
Aanbevelingen
De onderzoekers doen onder andere de volgende aanbevelingen:
- Zoek voor de bijna 20% jongeren met het laagste risicoprofiel naar de best passende plek.
Deze jongeren hebben lage risico’s en veel beschermende factoren en behandelmotivatie. Voor een positieve terugkeer in de maatschappij is het van belang om hun aanwezige beschermende factoren en behandelmotivatie te behouden en het risico op negatieve beïnvloeding door andere jongeren te minimaliseren. Plaats deze jongeren zoveel mogelijk in lager beveiligde settings. - Zorg voor voldoende passend aanbod voor jongeren met een intensieve zorgbehoefte. Vooral voor jongeren met (ernstige) psychische problematiek en lichte verstandelijke beperkingen is voldoende beschikbaarheid van landelijke bestemmingen, voldoende bijzondere zorggroepen en voldoende expertise op reguliere groepen van belang.
- Zorg dat het behandelaanbod binnen alle JJI's in voldoende mate en tijdig inzetbaar is. En investeer in snelle en flexibele kortdurende diagnostiek en behandeling en in een betere samenwerking met externe partners voor de grote groep jongeren die kort verblijft (80% verblijft minder dan 3 maanden).
- Breid het behandelaanbod voor specifieke doelgroepen uit, zoals voor jongeren van 18 jaar of ouder, jongeren met een licht verstandelijke beperking, problematisch middelengebruik of traumaproblematiek als gevolg van een oorlogsverleden.
- Verrijk het onderwijsaanbod en de mogelijkheden voor dagbesteding door middel van een intensieve samenwerking met onderwijsaanbieders en werkgevers.
- Investeer in de ondersteuning van de professionals die dagelijks werken met jongeren in JJI’s. Zij staan voor de uitdagende taak om in een context van personeelsgebrek een positief werk- en leefklimaat te realiseren waarin ruimte is voor ontwikkeling. Verklein groepsgroottes van jongeren en zet alle beschikbare kennis over het werven, behouden, ondersteunen en faciliteren van medewerkers in om de JJI’s nog meer dan nu te ondersteunen bij deze grote uitdaging.
- Realiseer voldoende passende vervolgplekken, waar voldoende beveiliging maar ook onderwijs en behandeling wordt geboden, specifiek voor jongeren met zware forensische problematiek of gecombineerde psychische en gedragsproblematiek.
De onderzoekers wijzen tot slot op het belang van het samen met jongeren, JJI’s en ketenpartners bekijken welke implicaties de doelgroepkenmerken hebben voor het komen tot een nog beter op de jongeren afgestemd aanbod binnen élke JJI.
Bij dit rapport schreef het WODC deze aanbiednota.