Het aantal onrechtmatig in Nederland verblijvende vreemdelingen, ook wel ongedocumenteerden genoemd, wordt in de periode medio 2022 - medio 2023 geschat op 20.065. Met 95% statistische betrouwbaarheid ligt het aantal tussen 16.955 en 23.175 personen. Het aantal vreemdelingen zonder verblijfsvergunning wijzigt in de periode 2019 - 2023 niet sterk. De bandbreedtes die de zekerheid van de schattingen aangeven, hebben grote overlap. Factoren als arbeidsvraag en afremmend beleid of de uitbreiding van landen in de EU hebben een stimulerende respectievelijk remmende werking op de ontwikkeling van het aantal ongedocumenteerden.
Dit blijkt uit nieuwe schattingen naar onrechtmatig in Nederland verblijvende vreemdelingen van de Universiteit Utrecht in samenwerking met de Erasmus Universiteit Rotterdam, uitgevoerd in opdracht van het WODC. De schattingen betreffen de periode medio 2018 tot medio 2023. Daarbij is dezelfde methode toegepast als bij eerdere schattingen. In dit onderzoek wordt ook toegelicht welke achtergrondfactoren een rol spelen bij de ontwikkeling van de groep onrechtmatig verblijvende vreemdelingen. Overigens vallen asielzoekers niet onder deze groep.
Beeld: WODC
Schattingen voor de jaren 2018 – 2023
Voor het jaar medio 2018 – medio 2019 komt de schatting van de totale populatie onrechtmatig in Nederland verblijvende vreemdelingen uit op 34.952 (zie onderstaande tabel). Het betrouwbaarheidsinterval geeft aan dat met een statistische betrouwbaarheid van 95% het gemiddelde aantal tussen de 21.056 en 48.848 ligt. Voor de jaren daarna laten de populatieschattingen een afnemende tendens zien, maar omdat de betrouwbaarheidsintervallen overlappen, kan niet met zekerheid worden geconcludeerd dat de populatie afneemt.
Schattingen onrechtmatig in Nederland verblijvende vreemdelingen medio 2018-2019 tot medio 2022- 2023
| Jaar | Populatieschatting | 95% betrouwbaarheidsinterval |
|---|---|---|
| 2018 - 2019 | 34.952 | 21.056 - 48.848 |
| 2019 - 2020 | 24.124 | 18.511 - 29.737 |
| 2020 - 2021 | 24.283 | 19.202 - 29.364 |
| 2021 - 2022 | 20.197 | 15.923 - 24.471 |
| 2022 - 2023 | 20.065 | 16.955 - 23.175 |
Lange termijn ontwikkeling in schattingen
De nieuwe schattingen brengen het ruim 25-jarige verloop van de geschatte populatie onrechtmatig in Nederland verblijvende vreemdelingen in beeld. In de onderstaande grafiek zijn de blauwe punten de populatieschattingen en geeft het rood gearceerde gebied de betrouwbaarheidsintervallen weer.
Beeld: © WODC
De figuur laat zien dat het aantal geschatte onrechtmatig verblijvende vreemdelingen vooral na 2002 en na de uitbreiding van de EU in 2005/2006 een duidelijke daling zien. Ook in 2019/2020 daalt het aantal.
Achtergrondfactoren bij ontwikkeling populatie
In de afgelopen decennia waren diverse factoren van invloed op de ontwikkeling van de omvang en samenstelling van de populatie onrechtmatig in Nederland verblijvende vreemdelingen:
- geleidelijk steeds restrictiever vreemdelingenbeleid sinds de jaren ’90;
- de sinds jaren ’90 vergrote mogelijkheden voor handhaving door verruiming opsporings- en toezichtbevoegdheden;
- de uitbreiding van de EU in 2004-2007, die leidde tot een sterke vermindering van de aantallen onrechtmatig verblijvende Oost-Europeanen;
- sterk positieve migratiesaldo’s, met naast instroom uit traditionele herkomstlanden ook instroom uit landen in Azië, Afrika en Latijns-Amerika;
- de tekortsectoren in de arbeidsmarkt: deze droegen bij aan een grote stijging van instroom van tijdelijke arbeidsmigranten, die hun verblijfsrecht verliezen als ze na detachering in Nederland blijven en onvoldoende middelen van bestaan hebben.
Mogelijke benutting uitkomsten onderzoek
Deze nieuwe schattingen bieden aangrijpingspunten voor beleidsvorming en ketensturing ten aanzien van onrechtmatig verblijf in Nederland. Ze kunnen worden gebruikt bij het prioriteren van middelen voor handhaving en het optimaliseren van de inzet van politie en diensten zoals de IND en de Dienst Terugkeer en Vertrek. Ook bieden de schattingen aangrijpingspunten voor beleid rondom uitbuiting en mensenhandel, waarvoor deze groep kwetsbaar is, omdat ze geen toegang hebben tot de reguliere arbeids- en -woningmarkt en veel van de zorgvoorzieningen.
Tot slot laat de ontwikkeling van de schattingen de laatste twee decennia een dalende trend zien met in de laatste schattingsjaren een afvlakking. Dit biedt een aangrijpingspunt voor het voeren van een genuanceerde(re) maatschappelijke discussie over de omvang van het maatschappelijk probleem van onrechtmatig verblijf.
Bij dit rapport schreef het WODC deze aanbiednota.