Voor het tegengaan van mensenhandel is een meer samenhangende landelijke aanpak nodig, om sneller, consistenter en effectiever te kunnen handelen. De huidige aanpak is versnipperd, met uiteenlopende werkwijzen, capaciteitstekorten en verschillen tussen regio’s. Een Nationaal Coördinator Mensenhandel zou een verbindende rol kunnen spelen tussen landelijke, regionale en lokale partijen. Experts benoemen vier prioriteiten voor versterking van de aanpak: structurele financiering, betere toegang tot gespecialiseerde opvang en zorg, regionale clustering van expertise en duidelijke landelijke kwaliteitskaders.
RAND Europe onderzocht in opdracht van het WODC hoe de aansturing van de aanpak van mensenhandel momenteel is georganiseerd, welke knelpunten daarin bestaan, en in hoeverre een nationaal coördinator deze kan verlichten of oplossen binnen de huidige bestuurlijke inrichting. Ook werd gekeken hoe bestaande initiatieven zouden kunnen worden versterkt. Aanleidingen voor het onderzoek waren een motie uit de Tweede Kamer en een herziene EU-richtlijn mensenhandel. Het onderzoek bestond uit een literatuurstudie, drie interviews en twee kennistafel-sessies met experts uit het veld.
Beeld: © Pexels
Versnippering en potentie in huidige aanpak
De Nederlandse aanpak van mensenhandel is ingebed in een complex stelsel van actoren op lokaal, regionaal en landelijk niveau. De uitvoering is grotendeels decentraal belegd bij gemeenten. Verschillen in prioritering, expertise en capaciteit zorgen voor uiteenlopende uitvoeringspraktijken. Op regionaal niveau zijn er grote verschillen in de mate waarin samenwerking structureel is georganiseerd. En landelijk ontbreekt formeel belegde sturing en uniforme minimum kwaliteitsnormen.
Mogelijke oplossingsrichtingen binnen de huidige organisatiestructuur die worden genoemd, zijn clustering van expertise en capaciteit op regionaal niveau, explicietere rol- en taakverdelingen en praktische kaders voor gegevensdeling.
Rol Nationaal Coördinator
Een Nationaal Coördinator (NAC) kan volgens experts een verbindende rol spelen tussen bovengenoemde partijen, door te sturen op landelijke kaders, heldere rolverdelingen en uniforme werkwijzen. Daarnaast kan deze fungeren als aanjager van samenwerking en continuïteit. Ook zou de NAC een landelijk overzicht van opvangcapaciteit kunnen beheren. Daarbij achten experts het van belang dat de NAC voldoende autoriteit heeft om te kunnen handelen wanneer processen vastlopen, bijvoorbeeld wanneer regionale capaciteit tekortschiet of samenwerking stagneert.
Benutting onderzoek
De bevindingen uit dit onderzoek kunnen worden benut bij de verdere beleidsvorming en besluitvorming rond de implementatie van EU-richtlijn die gaat over het aanstellen van een nationale coördinator en zijn taken. Het biedt onderbouwde aanknopingspunten voor de landelijke aansturing en samenwerking in de aanpak van mensenhandel en hoe de rol van een coördinator kan worden ingevuld. De vier benoemde prioriteiten in de versterking van de aanpak vormen een basis die moet leiden tot betere bescherming van slachtoffers van mensenhandel.
Bij dit rapport schreef het WODC deze aanbiednota.