Burgemeesters kunnen woningen waar drugs worden geproduceerd of verhandeld, sluiten. Zij doen dit ook regelmatig. Sluiting kan echter grote gevolgen hebben voor de bewoners en andere betrokkenen, zoals verhuurders. Burgemeesters kunnen ook een waarschuwing of ‘last onder dwangsom’ inzetten, maar doen dat minder vaak. Terwijl deze maatregelen nagenoeg hetzelfde effect lijken te hebben en de nevenschade kleiner is. Onderzoekers pleiten ervoor om meer duidelijkheid te brengen in de mogelijkheden en procedures en daarvoor een landelijk handelingskader te maken.
Rijksuniversiteit Groningen en Pro Facto voerden dit onderzoek – dat bestond uit twee delen - uit in opdracht van het WODC.
Wet Damocles
Artikel 13b van de Opiumwet, ook wel de Wet Damocles genoemd, geeft burgemeesters vanuit het bestuursrecht drie mogelijkheden om in te grijpen bij woningen waar sprake is van drugshandel, wietteelt of de aanwezigheid van een handelshoeveelheid drugs: een waarschuwing geven, een ‘last onder dwangsom’ opleggen of het pand sluiten. Doel van de wet is een einde maken aan de overtreding en herhaling voorkomen. Burgemeesters noemen aanvullende doelen, zoals de ‘loop uit het pand halen’ of het 'afgeven van een signaal'.
Minder ingrijpende maatregelen
Uit de deelonderzoeken blijkt dat sluiting hetzelfde effect lijkt te hebben als een last onder dwangsom, wat inhoudt dat de huurder moet stoppen met de activiteit of anders een boete moet betalen. Beide maatregelen leiden er in de helft van de gevallen toe dat de ongewenste situatie geheel stopt. Een waarschuwing leidt in 40% van de gevallen tot het stoppen van de overtreding.
Beeld: © Rijksoverheid
Weinig zicht
Gemeenten hebben er zelf nauwelijks zicht op of hun doelen worden bereikt. Na een sluiting vinden er geen controles plaats, niet door de gemeente en ook niet door de politie. Ook op niet-wettelijke doelen, zoals de loop uit het pand halen of het afgeven van een signaal, is geen zicht. En dat geldt ook voor de gevolgen voor de buurt. In helft van de gevallen is er bijvoorbeeld geen sprake van overlast en begrijpen buurtbewoners niet waarom een woning is gesloten. Die onduidelijkheid kan juist leiden tot speculatie onder buurtbewoners.
Onbedoelde gevolgen
Sluiting van een pand kan grote gevolgen hebben voor de bewoners. Als een huurwoning wordt gesloten, wordt het huurcontract vaak buitengerechtelijk ontbonden, de bewoners kunnen op een zwarte lijst komen en daardoor voor langere tijd geen sociale huurwoning meer krijgen. Ook hun psychosociale welzijn en dat van hun kinderen lijdt eronder. Het kan leiden tot stress, extra kosten, gezinsontwrichting, het doorbreken van hulpverleningstrajecten en verergering van bestaande psychische problematiek. Verhuurders hebben er ook last van, vooral financieel, met name particulier verhuurders.
Tegen sluitingen wordt regelmatig bezwaar gemaakt bij de rechter. Bij de andere maatregelen gebeurt dit zelden. Rechters oordelen regelmatig dat in plaats van een sluiting ook een minder zware maatregel had kunnen volstaan. Zij verwijzen dan naar de onbedoelde effecten voor de huurder, met name als er kinderen in het spel zijn.
Knelpunten voor gemeenten
Ambtenaren ervaren bij het voorbereiden van een besluit verschillende knelpunten, onder meer door ontbrekende informatie, gebrek aan uniformiteit en de complexiteit. Daardoor zijn de procedures tijdrovend. Het blijkt dat er ook een groot verschil zit in de handelswijze tussen gemeenten.
Landelijk handelingskader
Om artikel 13b van de Opiumwet beter te kunnen toepassen, is het volgens de onderzoekers belangrijk om meer structuur, transparantie en voorspelbaarheid in te bouwen. Een landelijk handelingskader kan hieraan bijdragen. Dit brengt helder in beeld welke stappen nodig en mogelijk zijn, wat betreft rapportages, het informeren van belanghebbenden en omwonenden en de afwegingen om tot sluiting over te gaan of op een andere manier te handhaven.
Bij dit rapport schreef het WODC deze aanbiednota.