Gokproducten verschillen aanzienlijk in de mate waarin ze risico’s op gokschade opleveren, zoals schulden, relatieproblemen of verslaving. Een aantal factoren bepaalt hoe hoog die risico’s kunnen zijn. Dat kunnen eigenschappen van gokproducten zelf zijn of eigenschappen van de omgeving waarin ze worden gespeeld. Op basis van die factoren krijgen online en fysieke speelautomaten, online casinospelen en online sportweddenschappen hoge risicoscores. Daarom wordt geadviseerd om risicogestuurd beleid in ieder geval op die typen gokproducten te richten.
In opdracht van het WODC onderzocht Dialogic, in samenwerking met het Trimbos Instituut en het Amsterdam UMC, in welke mate verschillende gokproducten risico’s opleveren om gokschade te ontwikkelen. Aanleiding hiervoor is de nieuwe visie op kansspelen (van begin 2025), die aangeeft dat beperkende maatregelen moeten worden afgestemd op de risico’s van een gokproduct op gokschade. De inzichten uit dit onderzoek vormen een vertrekpunt om risicogebaseerd kansspelbeleid verder vorm te geven.
Beeld: © WODC
Wat vergroot risico op gokschade?
De onderzoekers combineren verschillende factoren in vier categorieën van mechanismen die het risico op gokschade vergroten:
- Dark flow, een toestand waarin spelers volledig door het gokspel in beslag worden genomen. Factoren die hieraan bijdragen: een hoge speelsnelheid, de mogelijkheid om ononderbroken te gokken, de afwezigheid van contact met andere spelers en het presenteren van verlies als winst.
- Najagen van verliezen, waarbij spelers telkens hun inzet verhogen om verloren inzet terug te winnen. Factoren die hieraan bijdragen zijn de mogelijkheid om veel geld in te zetten en het kunnen winnen van waardevolle prijzen.
- Magisch denken, waarbij spelers de illusie hebben dat zij invloed hebben op hun winkansen. Dit kan bijvoorbeeld door keuzes aan de spelers te geven die het spelverloop voor een klein deel beïnvloeden, maar niet de uitkomst of keuzes die inspelen op hun gevoel van controle.
- Fear of missing out: de angst om geld of plezier mis te lopen. Dit gevoel kan worden opgeroepen door een jackpot, waarin inzetten van alle spelers worden opgeteld. Ook spelelementen die afhankelijk zijn van specifieke tijdstippen/locaties kunnen bijdragen aan fear of missing out of de mogelijkheid om in een sociale context te gokken.
Risicoscores gokproducten
Op basis van deze categorieën scoorden de onderzoekers de gokproducten en kwamen tot de volgende risicoscores (schaal 0-12).
Beeld: © WODC
Speelautomaten (online en landgebonden), online sportweddenschappen en online casinospelen krijgen hoge risicoscores. Uit ander onderzoek blijkt dat jongvolwassenen relatief vaak deelnemen aan online sportweddenschappen. Zij zijn door hun leeftijd extra kwetsbaar om gokschade op te lopen. Verder verliezen gokkers relatief veel geld aan online casinospelen en online speelautomaten.
Aanbevelingen
- Om gokschade te voorkomen, zou risicogestuurd beleid in ieder geval gericht moeten zijn op de gokproducten met de hoogste scores.
- Beperk de mate waarin kenmerken van de gokproducten bijdragen aan of inspelen op de vier cognitieve mechanismen die kunnen leiden tot gokschade.
- Verklein de kans dat spelers doorstromen naar gokproducten met een hogere risicoscore.
Tot slot bevat dit onderzoek een eerste verkenning van de mogelijkheden om burgers te informeren over de risico’s van verschillende soorten gokproducten. Dit kan aan de hand van schalen of met waarschuwende pictogrammen en teksten. Het nadeel van schalen is dat consumenten (ten onrechte) kunnen denken dat bepaalde producten risicoloos zijn. Omdat alle gokproducten risico’s op gokschade hebben kan er volgens de onderzoekers daarom beter gewerkt worden met waarschuwende teksten en pictogrammen.
Bij dit rapport schreef het WODC deze aanbiednota.