Het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum heeft samen met de Raad voor de rechtspraak in kaart gebracht welke capaciteitsbehoefte er is in de justitiële ketens tot en met 2031. Het gaat om ramingen over bijvoorbeeld het gevangeniswezen, Halt-maatregelen of slachtofferhulp. De ramingen zijn gemaakt met het Prognosemodel Justitiële Ketens (PMJ) en dienen als onderbouwing van een deel van de Rijksbegroting van het ministerie van Justitie en Veiligheid voor 2027.
De ramingen voor de civielrechtelijke en bestuursrechtelijke rechtspraak zijn de gezamenlijke verantwoordelijkheid van het WODC en de Raad voor de rechtspraak. De ramingen voor forensisch psychiatrische centra (voorheen tbs-klinieken) zijn de gezamenlijke verantwoordelijkheid van het WODC en de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI). Voor de overige ramingen is het WODC verantwoordelijk.
Beeld: © Rijksoverheid
Ramingen
Het aantal geregistreerde misdrijven neemt naar verwachting toe met 0,9% per jaar in de periode 2025-2031. Aangezien de bevolking in dezelfde periode naar verwachting stijgt met 0,4%, zal de geregistreerde criminaliteit per hoofd van de bevolking naar verwachting stijgen met 0,5%.
De capaciteitsbehoefte van het gevangeniswezen neemt volgens de raming toe met gemiddeld 2% per jaar omdat verwacht wordt dat zowel het aantal verdachten in voorlopige hechtenis als de gemiddelde duur van de voorlopige hechtenis toenemen. Ook wordt verwacht dat het aantal opgelegde vrijheidsstraffen stijgt, maar dat de gemiddelde duur van de opgelegde vrijheidsstraffen daalt. Omdat de verwachte toename in het aantal groter is dan de verwachte afname van de gemiddelde duur, zullen opgelegde vrijheidsstraffen naar verwachting een opwaarts effect hebben op de capaciteitsbehoefte van het gevangeniswezen.
Bevindingen op een rij
Hieronder nog enkele verwachtingen op basis van de uitkomsten van het PMJ. Alle uitkomsten gaan over de periode 2025-2031:
- Het verwachte aantal ondervonden delicten door slachtoffers neemt met gemiddeld 3% per jaar toe.
- Het verwachte aantal beslissingen (inclusief dagvaardingen) van het OM zal met minder dan 1% per jaar toenemen.
- De capaciteitsbehoefte van de forensisch psychiatrische centra stijgt naar verwachting met gemiddeld 2% per jaar omdat de verwachte instroom en bezetting van ter beschikking gestelden zal toenemen.
- Het aantal Halt-verwijzingen blijft naar verwachting gelijk. De capaciteitsbehoefte van de justitiële jeugdinrichtingen neemt naar verwachting toe met ruim 1% per jaar omdat verwacht wordt dat zowel het aantal maatregelen tot plaatsing in een inrichting voor jeugdigen (PIJ-maatregel), het aantal jeugddetenties en het aantal minderjarige verdachten in voorlopige hechtenis zullen toenemen. De verwachte gemiddelde duur van jeugddetenties en de verwachte gemiddelde duur van de voorlopige hechtenis blijven vrijwel gelijk.
- De instroom van verzoekschriften in handelszaken zal naar verwachting met ongeveer 2% per jaar toenemen, terwijl voor familiezaken een stijging van gemiddeld 1% per jaar wordt verwacht.
- De instroom van belastingzaken in eerste aanleg neemt naar verwachting toe met gemiddeld 2% per jaar. De verwachte instroom van overige bestuurszaken zal toenemen met gemiddeld 1% per jaar.
Infographic met álle cijfers (zie bijlage voor afkortingenlijst). Tekst gaat verder onder de infographic.
Beeld: © WODC
Beleidsneutrale raming
Sinds 2004 publiceert het WODC jaarlijks een actualisering van de ramingen van de capaciteitsbehoefte van de justitiële ketens, die gegenereerd worden door het PMJ. Dit model omvat de hele veiligheidsketen, de civiele rechtspraak, de bestuursrechtspraak en de civiele rechtsbijstand. Demografische, economische, maatschappelijke en overige factoren in de samenleving vormen de basis voor het PMJ. Op basis van de verwachte ontwikkelingen van deze factoren wordt een uitspraak gedaan over de verwachte effecten op de justitiële ketens. Met andere woorden, het PMJ laat zien waar de capaciteitsbehoefte naar verwachting zal toenemen of afnemen.
Het gaat om beleidsneutrale ramingen, wat wil zeggen dat de ramingen uitgaan van gelijkblijvend beleid, gebaseerd op gegevens tot en met 2024. Het effect van recentelijk ingezet en voorgenomen beleids- en wetswijzigingen na 2024 is niet meegenomen.
Bij dit rapport schreeft het WODC deze beleidsnota.
Toelichting op Prognosemodel Justitiële Ketens
Het Prognosemodel Justitiële Ketens, of PMJ, helpt bij het bepalen van de capaciteit die nodig is voor de justitiële ketens. De bevindingen uit PMJ ondersteunen de onderbouwing van een deel van de begroting van het ministerie van Justitie en Veiligheid. PMJ stelt vragen als: Hoe ziet de instroom en uitstroom eruit? Wat is de invloed van ontwikkelingen in de maatschappij? Wat hebben we nodig voor de intramurale voorzieningen? In deze animatie lichten we toe hoe PMJ op hoofdlijnen werkt.Het model bestaat uit twee delen: ‘de ontwikkelingen in de samenleving’ en ‘de consistentie van de keten’. De ontwikkelingen in de samenleving zijn al die zaken waar justitie geen invloed op heeft, maar die wel gevolgen kunnen hebben voor de instroom. Het model brengt deze ontwikkelingen onder in vier categorieën, namelijk ‘demografische’, ‘economische’, ‘maatschappelijke’ en ‘overige ontwikkelingen’. Het model benoemt de achtergrondfactoren zo concreet mogelijk.Vervolgens beschrijft het model de verbanden tussen deze ontwikkelingen en de criminaliteit of het beroep op rechtshulp en rechtspraak.De consistentie van de keten beschrijft hoe de keten van instroom en uitstroom per onderdeel en hoe de relatie tussen de onderdelen eruitzien.Dat doet het model voor de veiligheidsketen van opsporing, vervolging en berechting tot tenuitvoerlegging van vonnissen, reclassering, gesubsidieerde rechtsbijstand en slachtofferzorg. En dat doet het model voor de civiel- en bestuursrechtelijke keten. Hieronder vallen bijvoorbeeld de civiele rechtspraak en bestuursrechtspraak en de bijbehorende gesubsidieerde rechtsbijstand.PMJ benoemt, stap voor stap, wat de instroom en wat de uitstroom is. De uitstroom van de ene partner is onderdeel van de instroom van een volgende partner in een complex netwerk dat door PMJ wordt beschreven en gewogen.PMJ vergelijkt de verwachte ontwikkelingen in de samenleving en de kennis van de consistentie van de justitiële ketens. Met de uitkomsten daarvan kan dit model het ministerie van Justitie en Veiligheid ondersteunen bij het bepalen van de benodigde capaciteit.