Investeren in de beginperiode dat vluchtelingen in Nederland zijn, geeft hen later de beste kansen om volwaardig onderdeel te worden van de Nederlandse samenleving. Lange asielprocedures en veel verhuizingen tijdens de opvangperiode helpen niet. De taal leren, snel werken en hulp bij mentale problemen wel. Dat blijkt uit een uniek onderzoek waarin Syrische Nederlanders zijn gevolgd gedurende de 10 jaar nadat ze hun status kregen.
Het WODC onderzocht, samen met het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en de Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR), hoe Syrische vluchtelingen na het ontvangen van een verblijfsvergunning hun leven weer opbouwen en een positie verwerven in de Nederlandse samenleving. Er is gekeken naar vijf dimensies: arbeidsmarktparticipatie, taalvaardigheid, sociale netwerken, mentale gezondheid en zich thuis voelen.
Beginperiode is bepalend
De eerste jaren na statusverlening zijn statushouders vooral bezig met inburgeren. Daardoor verbetert hun Nederlands duidelijk, zij het niet voor iedereen even sterk. Velen vinden het lastig om werk te zoeken in deze periode. Maar dat verandert na vier tot zeven jaar: de arbeidsparticipatie neemt sterk toe, vooral onder mannen. Ook de regionale arbeidsmarktomstandigheden zijn daarbij bepalend.
Ondertussen blijft de taalvaardigheid voor alle leeftijds- en opleidingsgroepen op hetzelfde niveau steken. En de meeste statushouders hebben last van zorgelijke mentale problemen en ervaren discriminatie. Vanaf dit moment worden grote verschillen zichtbaar die al ontstaan zijn in de inburgeringsperiode. Met name vrouwen, lager opgeleiden en ouderen komen op achterstand te staan.
Beeld: WODC
Gevolgen op langere termijn
De mentale gezondheid van statushouders is aan het begin al niet erg goed en verbetert niet over tijd. Naarmate statushouders langer in Nederland wonen voelen zij zich vaker eenzaam en minder thuis, en ervaren zij vaker discriminatie. Sociale contacten nemen verder af, zowel met personen zonder migratieachtergrond als met andere Syrische Nederlanders. Dit weerspreekt de klassieke integratietheorieën, waarin wordt gesteld dat taal, werk en sociale contacten elkaar positief versterken.
Goed beleid in begin voorkomt problemen later
De eerste opvangperiode waarin de inburgering wordt afgerond, blijkt dus in belangrijke mate bepalend voor de latere positie en sociaaleconomische status van vluchtelingen. Met name korte procedures en kort verblijf in de opvang, met weinig verhuizingen, en zo snel mogelijk zelfstandige huisvesting bieden de beste kansen voor de toekomst. Het is hierbij essentieel om gerichte aandacht voor kwetsbare groepen te hebben om achterstanden op lange termijn te voorkomen. Snelle aandacht voor mentale problemen zorgt dat vluchtelingen later beter financieel gezond zijn en zich meer thuis voelen in Nederland.
Over het onderzoek
Dit onderzoek maakt deel uit van het bredere onderzoeksproject Longitudinaal Onderzoek Cohort Statushouder (LOCS). Gedurende 10 jaar werden Syrische Nederlanders, die tussen 2014 en medio 2016 in Nederland een verblijfsstatus kregen, gevolgd. In 2017 werden ruim 3000 van hen geïnterviewd, en deze groep werd opnieuw onderzocht in 2019, 2022 en 2024. LOCS wordt binnenkort voortgezet binnen het nieuwe project Longitudinaal Onderzoek Vluchtelingen (LOV).
Bij dit rapport schreef het WODC deze aanbiednota.