Nederlandse commerciële scheepsvaart mag zich in het gebied rond de Hoorn van Afrika sinds 2022 beschermen tegen piraterij door gewapende particuliere beveiligers in te zetten. Dat is geregeld in de Wet ter Bescherming Koopvaardij (WtBK). De evaluatie van deze wet was lastig, want kon maar over een korte periode worden uitgevoerd. Positief is dat de wet goedkopere en flexibelere beveiliging mogelijk maakt. Er zijn echter ook belangrijke knelpunten die particuliere beveiliging in de praktijk bemoeilijken.
De evaluatie van de WtBK werd uitgevoerd door RAND Europe in samenwerking met Universiteit Utrecht, in opdracht van het WODC. De WtBK bevat regelgeving voor de beveiliging van de scheepvaart binnen het risicogebied en moet zorgen voor een gelijk speelveld ten opzichte van de internationale commerciële scheepvaart. In dit onderzoek werd gekeken naar hoe de uitvoering van de wet in de praktijk verloopt, of de doelstellingen werden behaald, hoe de wet zich verhoudt tot vergelijkbare regelgeving in andere landen en of er knelpunten bestaan in de uitvoering en het toezicht onder de wet.
Defensiebesluit over veiligheid blokkeert inzet particuliere beveiliging
De mogelijkheid voor Nederlandse koopvaardijschepen om particuliere gewapende beveiliging in te zetten bestaat al sinds 2022. Er zijn echter wel voorwaarden aan verbonden. Het mag alleen als Defensie zelf geen militaire beveiliging (Vessel Protection Detachment, ofwel VPD) kan bieden, de kosten daarvoor onevenredig hoog zouden zijn of wanneer het leidt tot omvaart voor de rederij. In de praktijk zorgen deze voorwaarden er ook voor dat Defensie kan besluiten dat zij het gebied te onveilig vinden voor hun VPD’s om te bevaren. Volgens de huidige uitleg van de WtBK mogen rederijen dan ook geen particuliere beveiliging inzetten. Om die reden is er sinds 2023 geen particuliere beveiliging meer ingezet.
Beeld: © Pixabay
Evaluatieperiode te kort
Omdat inzet van particuliere beveiliging pas kon sinds invoering van de WtBK in 2022, maar sinds eind 2023 al niet meer toegestaan was, stellen de onderzoekers dat het eigenlijk niet goed is vast te stellen hoeveel impact de WtBK daadwerkelijk heeft gehad. Ook zijn bepaalde elementen van het toezichthoudingsproces van de WtBK nog niet uitgevoerd, omdat zich in die periode nog geen incidenten tussen particuliere beveiligers en piraten hebben voorgedaan. Wat wel duidelijk werd, is dat betrokken partijen positieve kanten zien aan de wet, waaronder lagere kosten voor beveiliging en meer flexibiliteit.
Meerdere knelpunten rond uitvoering wet
Uit de korte evaluatie blijkt wel dat er aantal zaken de uitvoering van de WtBK in de weg zitten. Zo eisen verzekeraars vaak van rederijen dat zij toestemming hebben voor bewapende beveiliging wanneer hun route langs de Hoorn van Afrika voert. Bovendien neemt de dreiging van piraterij in dit gebied toe, wat de noodzaak voor particuliere beveiliging vergroot. Ander punt is dat Nederland in vergelijking met andere maritieme landen relatief hoge eisen stelt aan zowel de certificering als de inzet van particuliere maritieme beveiliging. Ook blijkt het toezicht op de wet lastig. Particuliere beveiligers maken gebruik van schepen in internationale wateren voor de opslag van wapens en munitie en voor logistieke steun. Deze schepen varen niet onder Nederlandse vlag, waardoor toezichtsmogelijkheden beperkt zijn.
Aanbevelingen
De onderzoekers hebben verschillende aanbevelingen:
- Oefen het gehele traject van de WtBK met alle betrokken partijen aan de hand van scenario’s. Omdat zich nog geen incidenten van piraterij hebben voorgedaan;
- Herzie de heersende interpretatie van de wet om allereerst VPD in te zetten. Op zijn minst zou het besluitvormingsproces over de inzet van VPD’s transparanter moeten worden gemaakt;
- Reguleer het toezicht op en beheer van de ondersteunende buitenlandse schepen. Maak duidelijker hoe buitenlandse bedrijven en beveiligers aan de Nederlandse eisen kunnen voldoen;
- Laat de vereisten binnen de WtBK meer aansluiten op het internationale karakter van de markt voor particuliere maritieme beveiliging. Zorg dat de Nederlandse markt aantrekkelijk blijft voor internationale maritieme beveiligingsbedrijven.
Bij het rapport ‘Veilig varen door woelige wateren - Een evaluatie van de Wet ter Bescherming Koopvaardij' schreef het WODC deze aanbiednota.