Justitiële jeugdinrichtingen begeleiden jongeren die daar terechtkomen naar een zo goed mogelijke terugkeer in de maatschappij. Dit gebeurt tijdens en na hun verblijf en gaat over leefgebieden als onderdak, school en financiën. Het doel is hen perspectief bieden en recidive verminderen. Vanaf 2027 gaat het WODC deze zorg aan jeugdigen monitoren om te kijken of die inderdaad leidt tot minder recidive. Deze startmeting laat zien hoe die begeleiding nu verloopt en hoe het de jeugdigen vergaat.

Vanaf de eerste dag dat jeugdigen een justitiële jeugdinrichting binnenkomen, wordt gewerkt aan de nazorg. In een zogeheten perspectiefplan wordt onder andere bepaald welke activiteiten zij nodig hebben, zodat de stap terug naar het gewone leven veilig en zo soepel mogelijk verloopt. Deze activiteiten zijn gericht op een aantal leefgebieden zoals onderdak, financiën, school en werk. De Raad voor de Kinderbescherming heeft de wettelijke taak om dit proces te regisseren. Samen met de (jeugd)reclassering, de inrichting en gemeente worden er afspraken gemaakt over welke acties er door wie moeten worden ondernomen, om zo de kans op recidive te verminderen.

Het huidige onderzoek is een startmeting waarin de rol van ketenpartners en de situatie op de leefgebieden in kaart wordt gebracht. In deze startmeting gaat het om jeugdigen die in 2021 vrijkwamen. Door kort na detentie te kijken naar de leefgebieden, kan inzicht verkregen worden in hoe geslaagd de nazorg is en of deze leefgebieden samenhangen met latere recidive. Het WODC voert al sinds 2010 een soortgelijke monitor uit voor volwassenen; vanaf 2027 start nu ook de monitor voor jeugdigen.

Vaak terug naar ouders, zonder inkomen of dagbesteding

Na detentie gaat 60% van de jeugdigen bij zijn of haar ouders wonen, daarnaast komt een relatief groot deel in een (andere) instelling terecht. Van 2% weten we (zeker) dat zij dakloos worden en van 4% is het onbekend of en waar zij huisvesting hebben. Bijna een derde heeft in de maand na detentie geen dagbesteding in de vorm van een opleiding of werk. Daarnaast heeft driekwart geen eigen inkomen en een kwart heeft geregistreerde problematische schulden.

Hoge recidive

De recidive van ex-gedetineerde jeugdigen is hoog – na twee jaar heeft de helft een nieuw misdrijf gepleegd dat leidt tot vervolging. Deze recidive lijkt niet samen te hangen met de levenssituatie na detentie. Een gunstige leefsituatie (bijvoorbeeld dagbesteding) of een ongunstige leefsituatie (bijvoorbeeld dakloos of schulden) heeft geen statistisch significant verband met opnieuw de fout in te gaan. Dat is opmerkelijk, omdat eerder (internationaal) onderzoek laat zien dat problemen op deze leefgebieden wel samenhangen met meer recidive. De onderzoekers noemen als mogelijke verklaring dat gebruikte gegevens uit centrale registraties niet goed de werkelijkheid weergeven. Zo worden telecomschulden en informele ‘straatschulden’ niet geregistreerd, terwijl juist dat soort veelvoorkomende schulden voor problemen kunnen zorgen.

Monitor 2027

Er wordt aangeraden om onderzoek te blijven doen met grotere aantallen ex-gedetineerde jeugdigen, betere informatie over de leefgebieden, en te kijken naar meer leefgebieden. Zo kan een laag inkomen van het huishouden of geen toegang tot de juiste zorg ook crimineel gedrag aannemelijker maken, terwijl dat in het huidige onderzoek niet meegenomen kon worden. Deze verbeteringen worden getracht in de monitor vanaf 2027 mee te nemen.

Bij de factsheet 'Nazorg na verblijf in een justitiële jeugdinrichting' schreef het WODC deze aanbiednota.

Beeld: © WODC