Forensische zorg is bedoeld voor mensen die met justitie in aanraking zijn gekomen én een psychiatrische of psychische stoornis hebben, verslaafd zijn of verstandelijk beperkt. Het doel ervan is te voorkomen dat ze opnieuw een strafbaar feit begaan. Het meest bekend is de tbs-behandeling. Maar er zijn ook andere vormen, zoals forensisch beschermd wonen. Binnen de kennislijn Forensische Zorg verrichten we onderzoek naar de verschillende aspecten van forensische zorg.
De afgelopen decennia groeide het aantal mensen dat ambulante forensische zorg en forensische woonzorg kreeg flink. Ook nam het aantal tbs-gestelden toe. Er is inmiddels een aanzienlijke wachtlijst voor plaatsing in een forensisch psychiatrisch centrum. Organisaties in de forensische zorg ervaren de patiënten bovendien als steeds complexer en risicovoller.
Welk onderzoek doen we?
Onderzoek binnen de kennislijn Forensische Zorg is grotendeels duidend en verklarend van aard. Het merendeel van het onderzoek richt zich op het geven van inzicht in de werking en de (bedoelde en onbedoelde) effecten van beleid en wetgeving. Het onderzoek omvat:
- Doeltreffendheid van het forensische zorgstelsel
- Continuïteit van zorg en toezicht
- Forensische patiënten
1. Doeltreffendheid van het forensische zorgstelsel
Doelen van het forensische zorgstelsel zijn dat de patiënt op de juiste plek zit en de juiste forensische zorg krijgt. Belangrijk is ook dat er voldoende forensische zorgcapaciteit is die kwalitatief goede zorg biedt, gericht op de veiligheid van de samenleving. Een goede aansluiting tussen de forensische zorg (die onderdeel is van een straf of strafrechtelijke maatregel) en de reguliere zorg (buiten een straftelijk kader) is eveneens van belang. We onderzoeken hoe beleidsmaatregelen gericht op het behalen van deze doelen, in de praktijk uitwerken. Ook brengt de kennislijn de recidive van patiënten tijdens en na forensische zorg in kaart.
Meer informatie en de laatste rapporten vind je op de pagina Forensische zorg: zorgstelsel.
2. Continuïteit van zorg en toezicht
Na afloop van hun straf of maatregel hebben veel forensische patiënten nog vervolgzorg nodig. De kennislijn Forensische Zorg brengt de continuïteit van zorg in kaart. Hoeveel patiënten ontvangen nog zorg na afloop van hun strafrechtelijke maatregel? Om welke typen zorg gaat het en welke rol spelen de verschillende kenmerken van patiënten? Daders van zedendelicten of zware geweldsmisdrijven kunnen na afloop van hun straf of maatregel langdurig toezicht krijgen. We evalueren de wetgeving die dit mogelijk maakt.
Meer informatie en de laatste rapporten vind je op de pagina Forensische zorg: zorg en toezicht.
3. Forensische patiënten
De populatie patiënten met forensische zorg is erg divers. Er zijn grote verschillen tussen patiënten wat betreft ernst en type problematiek en het soort straf en/of maatregel dat hen is opgelegd door de rechter. Ook kunnen zij uiteenlopende soorten forensische zorg ontvangen. We doen onderzoek naar de verschillende typen forensische patiënten.
Meer informatie en de laatste rapporten vind je op de pagina Forensische zorg: patiënten.
Drie recente onderzoeken uitgelicht
Met enige regelmaat ontstaat maatschappelijke onrust als tbs-gestelden, veelal daders van ernstige gewelds- en zedenmisdrijven, terugkeren in de maatschappij. Er wordt gedacht dat deze mensen vaak in herhaling vallen en opnieuw een delict zullen plegen. Door wetswijzingen in zowel 2008 als 2017 kunnen tbs-gestelden als zij uit de kliniek komen, een langere periode onder toezicht worden geplaatst. De belangrijkste doelstelling van die wijzigingen, het verminderen van recidive, is echter niet behaald. Enkele subdoelen zijn wel behaald, zo zijn er minder heropnames van tbs-patiënten in de kliniek (hervattingen) na de wetswijziging van 2008.
Lees meer in dit nieuwsbericht (waarin ook link naar volledig rapport staat): Geen vermindering recidive na tbs-wetswijzigingen
Voor een specifieke groep tbs-gestelden zijn er twee voorzieningen voor lang verblijf: Langdurige Forensische Psychiatrische Zorg (LPFZ) en longcare. Hoewel er veel overeenkomsten zijn tussen de populaties van deze voorzieningen is de rechtspositie van de patiënten verschillend, blijkt uit onderzoek. Er is behoefte aan duidelijke, overkoepelende kaders voor doelgroep, plaatsing, herbeoordeling en beroepsmogelijkheden. Meer diversiteit in aanbod op alle beveiligingsniveaus, zoals een forensisch verpleeghuis voor oudere patiënten met somatische klachten, is ook welkom. Deze en andere adviezen van de onderzoekers kunnen bijdragen aan een betere door- en uitstroom in de tbs.Het Instituut voor Strafrecht en Criminologie van Universiteit Leiden voerde dit onderzoek uit in opdracht van het WODC.
Lees meer in dit nieuwsbericht (waarin ook link naar volledig rapport staat): Voorzieningen voor langverblijf in de tbs: één beleidslijn en meer aanbod nodig
De Gedragsbeïnvloedende en Vrijheidsbeperkende Maatregel (GVM) is een zelfstandige toezichtmaatregel waarmee het mogelijk wordt langer toezicht te houden op ex-gedetineerden en ex-tbs-gestelden. Deze maatregel kan sinds 2018 worden opgelegd aan daders van ernstige zeden- en geweldsmisdrijven, in combinatie met gevangenisstraf en/of tbs. Als er na de gevangenisstraf en/of tbs-maatregel alsnog recidivegevaar van deze daders bestaat, kan de rechter de tenuitvoerlegging van de maatregel bevelen. De betrokkene komt dan wel vrij, maar moet zich aan bepaalde voorwaarden houden en komt onder toezicht te staan van de reclassering. Ten opzichte van eerdere jaren is de GVM in 2022 veel vaker opgelegd (133 keer) dan verwacht (gemiddeld 20 keer per jaar).
Lees meer in dit nieuwsbericht (waarin ook link naar volledig rapport staat): Aantal opgelegde Gedragsbeïnvloedende en Vrijheidsbeperkende Maatregelen stijgt nog altijd
Onderzoekers
- Katy de Kogel (kennislijncoördinator)
- Marleen Nagtegaal (kennislijncoördinator)
- Andreas Burger
- Sanne van Dijk
- Daan Donninger
- Klaus Drieschner (tevens Kennislijn Straffen en Maatregelen)
- Sophie van ’t Klooster
- Laura Muns
- Vera Oosterhuis
- Patrick Statsch
Alle onderzoeken
Alle onderzoeken van het WODC op het gebied van forensische zorg zijn te vinden via onderstaande groene knop.