Verschillende landen proberen via wetenschappers en studenten toegang te krijgen tot sensitieve kennis in Nederland. Identiteits- en documentfraude kan daarbij een rol spelen, bijvoorbeeld door valse diploma’s mee te sturen bij de aanvraag. Of door informatie in een cv weg te laten, zoals over financiële steun vanuit een buitenlandse overheid. In de praktijk blijkt zulke fraude moeilijk te signaleren. Meer coördinatie en samenwerking tussen de verschillende Nederlandse partijen is nodig om de aanvragen van buitenlandse wetenschappers beter te kunnen beoordelen.
Internationale samenwerking en talent aantrekken zijn cruciaal voor de wetenschappelijke en economische vooruitgang van Nederland. Tegelijkertijd uit de overheid zorgen over toenemende veiligheidsdreigingen vanuit landen die gericht proberen waardevolle kennis en technologie uit Nederland te verkrijgen. Het tegengaan daarvan vraagt om een sterk kennisveiligheidsbeleid. RAND Europe heeft, in opdracht van het WODC, onderzocht op welke manier en hoe vaak er identiteits- en documentatiefraude wordt gepleegd in Nederland, Australië, Duitsland en Zweden.
Modus operandi identiteits- en documentfraude
Uit het onderzoek blijken vier belangrijke modus operandi voor identiteits- en documentatiefraude in de context van kennisveiligheid:
- Onvolledige documenten aanleveren of bewust informatie achterhouden. Bijvoorbeeld over de verbondenheid aan bepaalde (militaire) instituten of herkomst van financiering.
- Informatie verdraaien of onjuiste informatie geven. Bijvoorbeeld door minder risicovolle verbondenheid te vermelden of door een risicovolle verbondenheid niet te vertalen.
- Valse diploma’s aanleveren, bijvoorbeeld gefabriceerd door ‘diplomafabrieken’.
- Valse uitnodigingsbrieven aanleveren voor visumdoeleinden.
Zeer beperkt zicht op frequentie
Het is lastig om een goed beeld te krijgen van hoe vaak dit soort fraude voorkomt in Nederland. Dit komt doordat de kennisinstellingen zelf verantwoordelijk zijn voor een groot deel van de screening. Ook Zweden en Duitsland werken met zo’n gedecentraliseerd systeem. Australië werkt wel met een centrale screening, maar ook daar ontbreekt een compleet beeld van de omvang. Er zijn wel enkele indicaties dat informatie wordt achtergehouden. Zo rapporteerde de China Scholarship Council in 2024 dat er in Australië 1.000 ontvangers van financiering waren, terwijl slechts 350 studenten openlijk aangaven deze steun te ontvangen.
Beeld: © Pixabay
Gebrek aan overkoepelend beeld
De onderzoekers concluderen dat het controleren op inconsistenties een van de belangrijkste manieren is om fraude te signaleren. Bijvoorbeeld door publicaties van wetenschappers te controleren op mogelijke defensielinks. Het is dan ook van belang om in een screening een zo volledig mogelijk beeld te vormen van een student of wetenschapper en om de informatie goed te beoordelen. In Nederland beoordelen echter verschillende partijen een deel van de aanvraag vanuit hun eigen rol, verantwoordelijkheid en informatie. Doordat informatie over fraude niet centraal wordt geregistreerd en geanalyseerd, ontbreekt een overkoepelend beeld.
Aanbevelingen onderzoekers
De onderzoekers doen verschillende aanbevelingen om in de toekomst wel een overkoepelend beeld te kunnen vormen van de studenten en wetenschappers die aan een Nederlandse kennisinstelling willen studeren of werken.
Allereerst is het nodig om de verschillende onderdelen van de screening beter op elkaar te laten aansluiten en relevante informatie en expertise van de betrokken partijen beter te benutten. Daarbij moet de overheid heldere kaders bieden om informatie te kunnen delen. Er is namelijk meestal sprake van persoonsgegevens, waardoor partijen nu vrezen dat delen in strijd is met de Algemene Verordening Gegevensbescherming. Daarnaast is het belangrijk om beschikbare algemene kennis over landen, data en risico-indicatoren te delen. Zulke kennis is nodig om documenten en informatie correct te kunnen interpreteren. Ook helpt het om daarbij technologische experts te betrekken die mogelijke risico’s correct kunnen duiden.
Verder raden de onderzoekers aan om centraal de voorwaarde vast te leggen dat aanvragers moeten verklaren dat zij volledige openheid hebben geboden. In die voorwaarde kan worden vastgelegd welke informatie de aanvragers moeten delen en wat de consequenties zijn van niet-correct delen. Hiermee krijgen de aanvragers een prikkel om alle gevraagde informatie op een juiste wijze te delen.
Tot slot adviseren de onderzoekers om in te zetten op Europese coördinatie. Het is problematisch als in Nederland bepaald onderzoek wordt gehinderd vanwege veiligheidsrisico’s rond buitenlandse onderzoekers, terwijl universiteiten in andere landen dergelijke onderzoekers ongehinderd toelaten. Dit kan Nederlandse instellingen op achterstand zetten. Ook werken Nederlandse kennisinstellingen nauw samen met omliggende landen, waardoor sensitieve kennis en technologie alsnog kunnen weglekken.
Aanleiding onderzoek
Dit onderzoek is gestart om input te leveren voor de voorgenomen Wet screening kennisveiligheid. In juni 2026 is echter besloten om af te zien van deze wet. In plaats daarvan wil de overheid een aangepaste, meer beperkte vorm van screening. Dit onderzoek biedt daarvoor verschillende handvatten. Het is een vervolg op het onderzoek ‘Aan de poort’ over de identificatie en authenticatie van persoons- en andere officiële documenten door Nederlandse kennisinstellingen.
Bij het rapport ‘Identiteits- en documentfraude in de context van kennisveiligheid’ schreef het WODC deze aanbiednota.