Terugkeer

Vreemdelingen zonder rechtmatig verblijf bevinden zich veelal in een kwetsbare situatie. Zij komen niet in aanmerking voor voorzieningen, zoals huisvesting en een uitkering, en kunnen niet legaal in Nederland werken. Voor velen is het voorzien in basisbehoeften als levensonderhoud, onderdak en medische zorg een voortdurende bron van zorg en spanning. Onrechtmatig verblijf gaat tevens veelal gepaard met angst voor contact met overheidsinstanties. Dat maakt deze groep moeilijk bereikbaar voor de overheid. Deze angst kan hen er van weerhouden hulp te vragen wanneer dit nodig is. Dit laatste kan leiden tot criminaliteit om te overleven en tot risico’s voor de volksgezondheid. De kwetsbare situatie waarin vreemdelingen zonder rechtmatig verblijf zich bevinden vergroot ook de kans op uitbuiting en misstanden, waarmee zij slachtoffer worden van crimineel handelen door anderen.

Om toegesneden hulp te kunnen bieden is het van belang in contact te staan met verschillende groepen ongedocumenteerden en inzicht te hebben in de zorgen die er zijn en de behoeften die er leven. Dit contact is ook van belang om vreemdelingen voor wie rechtmatig verblijf geen optie is gericht bij te kunnen staan in de knelpunten die hen mogelijk weerhouden terug te keren. Mogelijk zijn er bepaalde achtergrondkenmerken die zich vertalen in specifieke zorgen, behoeften en mogelijke drempels voor vertrek. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan leeftijd (ouderen, minderjarigen), medische conditie en migratiegeschiedenis. Er is echter relatief weinig bekend over de samenstelling en de achtergrond van de groep vreemdelingen zonder rechtmatig verblijf in Nederland en de wijze waarop zij zich in sociaal en economisch opzicht staande weten te houden.

In opdracht van het WODC onderzoekt de Universiteit van Utrecht of er zich onder vreemdelingen zonder rechtmatig verblijf zorgen en behoeften aandienen die vragen om meer toegespitst beleid voor bepaalde subgroepen. Daarnaast wordt een nieuwe omvangschatting uitgevoerd van het aantal vreemdelingen dat in Nederland onrechtmatig verblijft. Sinds de laatste schatting uit 2020 zijn er ontwikkelingen geweest, zoals de coronapandemie en de oorlog in Oekraïne, die van invloed kunnen zijn op dat aantal. Een nieuwe omvangschatting levert een geactualiseerd beeld op van de ontwikkeling van het aantal onrechtmatig in Nederland verblijvende vreemdelingen.

Schatting van het aantal onrechtmatig verblijvende vreemdelingen 2024
Kwalitatief onderzoek onrechtmatig verblijvende vreemdelingen

Zie ook eerder onderzoek
Nieuwe schatting onrechtmatig in Nederland verblijvende vreemdelingen voor de periode medio 2017 – medio 2018
 

In Nederland zet de Dienst Terugkeer en Vertrek (DTenV) in op het bevorderen van terugkeer door gesprekken te voeren met uitgeprocedeerde asielzoekers over hun terugkeer, assistentie te verlenen bij het organiseren van de terugreis en een financiële bijdrage uit te keren voor het opbouwen van een nieuw leven in het land van herkomst. 
Het onderzoek beoogt in beeld te brengen welke informatie door verschillende actoren in de asielketen over terugkeer wordt verstrekt en hoe met de tegenstrijdigheden hierin kan worden omgegaan.

Zie de pagina Welk onderzoek doen we?: Communicatie over terugkeer binnen de asielketen