Burgers en bedrijven pakken hun problemen op verschillende manieren aan, zowel binnen als buiten het recht. Ze proberen er zelf uit te komen met de andere partij, maken gebruik van professionele bemiddeling of mediation, of vragen juridisch advies. Een klein deel van de problemen belandt uiteindelijk bij een rechter of buitengerechtelijke instantie. Het WODC onderzoek welke keuzes rechtzoekenden maken bij het aanpakken van hun problemen, met name voor problemen die binnen het civiel- en bestuursrecht vallen.
Op deze pagina vind je deze informatie:
- Lopend onderzoek
- Recente publicaties
- Kennislijn Rechtsbestel
- Alle publicaties
1. Lopend onderzoek
Sinds enkele jaren bestaat het fenomeen van wijkrechtspraak. Dit is een laagdrempelige vorm van rechtspraak, die dichtbij burgers staat. De verwachting is dat wijkrechtspraak een bijdrage levert aan de toegang tot de rechter en de aanpak van multiproblematiek. De achterliggende gedachte is dat wijkrechtspraak beter in staat is om duurzame oplossingen te bereiken voor betrokken burgers/verdachten dan de reguliere rechtspraak. Op de langere termijn zou dat positieve effecten moeten hebben voor de rechtspraak en de keten van professionals die daarbij betrokken is, voor burgers/verdachten voor wie wijkrechtspraak bedoeld is, alsook voor de samenleving als geheel.
Het doel van het onderzoek is een plan-, proces- en effectevaluatie van wijkrechtspraak, teneinde zicht te krijgen op de onderliggende mechanismen en op de effecten.
Zie de pagina Welk onderzoek doen we?:
Evaluatie Wijkrechtspraak : procesevaluatie
Evaluatie Wijkrechtspraak : effectevaluatie
Effectevaluatie van strafzaken in de wijkrechtspraakRechtzoekenden die niet voor gesubsidieerde rechtsbijstand in aanmerking komen en geen rechtsbijstandverzekering hebben, moeten de kosten van een advocaat zelf betalen. Dit kan voor hen een drempel vormen, omdat de kosten van een advocaat hoog kunnen uitvallen. Het is mogelijk dat deze hoge kosten deels het resultaat zijn van de manier waarop advocaten hun praktijk (mogen) organiseren. De huidige regelgeving laat weinig organisatievormen toe waarbinnen advocaten hun beroep kunnen uitoefenen. Dit onderzoek richt zich daarom op de vraag welke organisatievormen in Nederland voorkomen en welke ervaringen daarmee zijn opgedaan. Daarnaast wordt onderzocht of er onder advocaten en rechtzoekenden behoefte is aan alternatieve organisatievormen voor advocaten en zo ja, welke organisatievormen dat zijn.
Zie de pagina Welk onderzoek doen we?: Alternatieve organisatievormen advocaten in NederlandMediation in strafzaken (MiS) is een toevoeging aan het reguliere strafrecht die slachtoffers en verdachten in de gelegenheid stelt om de gevolgen van het strafbare feit te bespreken en deze waar mogelijk te herstellen. Het doel van deze studie is het onderzoeken van de ervaringen van en de psychologische impact op slachtoffers en verdachten die deelnemen aan MiS.
Dit onderzoek maakt deel uit van een breder onderzoeksprogramma naar de effecten van MiS sinds de landelijke invoering in 2017. Deelonderzoeken zijn: 3460a Deel 1: Effectiviteit van mediation in strafzaken op de recidive van deelnemende verdachten; 3460b Deel 2: Mediation in strafzaken: cohortstudie naar de lange en korte termijneffecten; en 3460c Deel 3: Impact op de strafrechtketen (nog te starten).Zie de pagina Welk onderzoek doen we?:
Effectevaluatie Mediation in Strafzaken (MiS)
Deel 1: Effectiviteit van mediation in strafzaken op de recidive van deelnemende verdachten
Deel 2: Mediation in strafzaken: cohortstudie naar de lange en korte termijneffectenHet WODC doet sinds 2003 elke vijf jaar onderzoek naar de potentieel juridische problemen van de Nederlandse bevolking: de Geschilbeslechtingsdelta’s. De Geschilbeslechtingsdelta 2024 is maart 2026 verschenen. Hierna volgen nog twee onderzoeken. De uitkomsten geven inzicht in onwenselijke drempels voor de toegang tot het recht en hoe deze drempels weggenomen kunnen worden.
Zie de pagina Welk onderzoek doen we?:
Vervolgonderzoek naar aanleiding van de Geschilbeslechtingsdelta 2024
Interviews verdiepende studie Geschilbeslechtingsdelta
Zie de animitie over de Geschilbeslechtingsdelta hieronder
Animatie Geschilbeslechtingsdelta
Deze animatievideo van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) geeft uitleg over het belang van hun onderzoeken. De animatie visualiseert de tekst van de voice-over.
VOICE-OVER: "Het is zo gepiept. Klik, klik, klaar. Je hebt een nieuw bankstel gekocht. Betaald, bezorgd. Het staat prachtig. Tot je er op gaat zitten. Dan blijkt de vering kapot. Je zoekt contact met de webshop. Online formulier invullen. Dan blijft het akelig stil. Wat nu?
De online aankoop. Een conflict op het werk. Een probleem met je huurbaas. Een rekening die niet klopt."
Beeldtekst:
61%VOICE-OVER: "Zes op de tien Nederlanders hebben ermee te maken. Voor iedereen is dat een lastige situatie, maar slechts een klein deel ziet het als een juridisch probleem.
Dus daar sta je met je kapotte bank. Je hebt de keuze. Je kunt het erbij laten zitten en je verlies nemen. Dat is geen ongebruikelijke keuze."
Beeldtekst:
2020: 11%
2024: 13%VOICE-OVER: "Eén op de acht mensen doet het en dit aantal stijgt, maar de meeste mensen laten het er niet bij zitten."
Beeldtekst:
87%VOICE-OVER: "Ze gaan bellen, schrijven, contact zoeken. En dat werkt."
Beeldtekst:
39%
78%VOICE-OVER: "Zo'n 40% komt er samen uit en bijna 80% van hen is tevreden met het resultaat. Niet iedereen komt er onderling uit."
Beeldtekst:
27%VOICE-OVER: "Ruim een kwart van de mensen schakelt hulp in, bijvoorbeeld een advocaat of een rechtsbijstandverzekeraar. Vaak komen mensen er op die manier alsnog uit."
Beeldtekst:
9%VOICE-OVER: "Een kleine groep vraagt een onafhankelijke partij om een beslissing te nemen, zoals een rechter of een geschillencommissie.
Juridische situaties horen bij het leven. Daarom onderzoekt het WODC al 25 jaar hoe Nederlanders hun weg vinden naar recht en hoe toegankelijk die weg is."
Beeldtekst:
Daarom onderzoekt het WODC al 25 jaar hoe Nederlanders hun weg vinden naar recht. En hoe toegankelijk die weg is.Het logo van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum verschijnt in beeld.
2. Recente publicaties
Hieronder een lijst met de nieuwsberichten over recente uitgebrachte onderzoeken. In deze nieuwsberichten zijn ook de links naar het gehele rapport te vinden.
Groter deel bevolking ervaart juridische problemen (2026)
Geschillencommissies doen werk ‘toegankelijk, kwalitatief goed en doelmatig’, consumenten wisselend tevreden (2025)
3. Kennislijn Rechtsbestel
Deze pagina is onderdeel van de kennislijn Rechtsbestel. Binnen de kennislijnen verricht het WODC meerjarig onderzoek naar bepaalde thema's.
4. Alle publicaties
Via de groene button vind je een overzicht van álle onderzoeken van het WODC, zowel intern als extern uitgevoerd. Met zoektermen 'geschillenbeslechting', 'rechtshulp' en 'mediation' vind je alle rapporten over deze thema's of die daaraan verwant zijn.