De kennislijn Georganiseerde criminaliteit en rechtshandhaving (afkorting ReHa) doet wetenschappelijk onderzoek naar zware en georganiseerde criminaliteit en de bestrijding daarvan. Dit onderwerp staat in het brandpunt van de maatschappelijke en politieke belangstelling. De recherche besteedt een aanzienlijk deel van haar capaciteit aan de bestrijding ervan. Het is voor justitie van belang om goed geïnformeerd de juiste keuzes rondom opsporing, beleid en wetgeving te kunnen maken. Daar draagt het onderzoek van ReHa aan bij.
Welk onderzoek doen we?
De kennislijn onderzoekt de 'sociale fenomenen' rondom georganiseerde criminaliteit (punten 1, 2 en 3). Daarnaast doet de kennislijn onderzoek naar de opsporing en rechtshandhaving van georganiseerde criminaliteit (punt 4).
- Georganiseerde criminaliteit (algemeen)
- Drugscriminaliteit
- Illegale geldstromen
- Strafrechtelijke aanpak
1. Georganiseerde criminaliteit algemeen
Cocaïnehandel, liquidaties en witwaspraktijken. Het zijn voorbeelden van georganiseerde misdaad waarmee miljoenen euro’s zijn gemoeid. De Monitor Georganiseerde Criminaliteit is een voorbeeld van een langlopende periodieke fenomeenstudie waarin de kennislijn ReHa samen met universiteiten georganiseerde criminaliteit op diepgaande wijze bestudeert.
Meer informatie en de laatste rapporten vind je op de pagina Georganiseerde criminaliteit.
De kennislijn geeft extra aandacht binnen dit thema aan 2. Drugscriminaliteit en 3. Illegale geldstromen.
2. Drugscriminaliteit
Er zijn signalen dat de internationale drugshandel toeneemt, met extremere vormen van (dodelijk) geweld vanuit criminele drugsorganisaties. Recente beleidsnota’s en rapporten wijzen op de prominente rol die Nederland speelt in de internationale georganiseerde drugscriminaliteit. De Kennislijn ReHa doet onderzoek naar het fenomeen drugscriminaliteit.
Meer informatie en de laatste rapporten vind je op de pagina Drugscriminaliteit.
3. Illegale geldstromen
De winsten witwassen, is onderdeel van criminele organisaties. Ze verplaatsen bijvoorbeeld geld naar het buitenland via ingewikkelde financiële constructies en ondergronds bankieren. Zo verhullen zij waar hun vermogen vandaan komt. Inzicht in (grensoverschrijdende) criminele geldstromen is van belang voor het tegengaan van dergelijke witwasconstructies. Ook bij ernstige fraude en milieucriminaliteit door rechtspersonen (zoals BV's) spelen illegale geldstromen. De kennislijn ReHa doet onderzoek naar het fenomeen illegale geldstromen.
Meer informatie en de laatste rapporten vind je op de pagina Illegale geldstromen.
4. Strafrechtelijke aanpak
Opsporingsinstanties pakken georganiseerde criminaliteit op verschillende manieren aan. Zij zetten naast de strafrechtelijke opsporing ook een combinatie van strafrecht en bestuursrecht in. De kennislijn ReHa onderzoekt nieuwe en aangepaste wettelijke bepalingen om georganiseerde criminaliteit te beteugelen. Welke bedoelde en onbedoelde gevolgen hebben deze bepalingen voor de uitvoeringspraktijk?
Meer informatie en de laatste rapporten vind je op de pagina Opsporingsmethoden.
Recente onderzoeken
De Monitor Georganiseerde Criminaliteit is een langlopend periodiek onderzoek naar de aard en ontwikkelingen van de georganiseerde criminaliteit in Nederland. Dit doorlopende onderzoeksproject biedt een solide basis voor periodieke rapportages en verdiepingsstudies op deelterreinen. Het WODC voert het onderzoek samen uit met onderzoekers van de Erasmus Universiteit en de Vrije Universiteit Amsterdam.
In 2026 is de zesde monitor verschenen. De centrale vraagstelling was: Wat is de aard van de georganiseerde criminaliteit in Nederland en welke ontwikkelingen zijn op dit gebied te onderkennen in de periode 1996 – 2021?. Naast de focus op ontwikkelingen door de tijd heen, richtte het WODC zich in deze ronde op de thema’s cocaïnehandel, liquidaties, illegale geldstromen en opsporing en aanpak van deze fenomenen.
Zie het nieuwsbericht met daarin een link naar het volledige rapport: Constanten en veranderingen door de tijd binnen georganiseerde criminaliteit (2026).
Lees alle periodieke rapportages: Monitor Georganiseerde Criminaliteit
Contactpersoon: Claire van den Eeden
In maart 2019 is de Wet computercriminaliteit III (CCIII) in werking getreden. Het doel van deze wet is om de politie en het Openbaar Ministerie meer mogelijkheden te bieden om computercriminaliteit en andere vormen van ernstige criminaliteit op te sporen en te vervolgen. Door de wet is een aantal gedragingen strafbaar geworden. Twee van die nieuwe strafbaarstellingen zijn het stelen en helen van gegevens, bijvoorbeeld foto’s en persoonsgegevens. Ook online handelsfraude, zoals het oplichten van kopers via Marktplaats, heeft nu een eigen wetsartikel. Naast strafbaarstellingen biedt de wet nieuwe manieren om criminaliteit op te sporen en te verstoren.
Zo mag de politie onder voorwaarden apparaten van verdachten hacken en kunnen illegale websites ontoegankelijk gemaakt worden. Om te kijken hoe de wet in haar eerste vijf jaar is benut, heeft het WODC een evaluatie uitgevoerd. Daarin is gekeken in hoeverre worden de doelstellingen uit de wet in de praktijk gerealiseerd zijn.
Zie het nieuwsbericht met daarin een link naar het volledige rapport: Nieuwe mogelijkheden aanpak computercriminaliteit worden daadwerkelijk benut
In recente jaren is het gebruik van ondergronds bankieren toegenomen. Een trend die niet alleen Europol signaleert in Europa, de politie en De Nederlandse Bank zien het ook in Nederland. De Nederlandse overheid heeft de aanpak van georganiseerde ondermijnende criminaliteit en de daaruit voortvloeiende inkomsten geprioriteerd. Georganiseerde criminaliteit, zoals drugshandel, is grotendeels financieel gedreven en de bestrijding zou zich dan ook moeten richten op het frustreren van financieel gewin.
Dit onderzoek biedt een actueel inzicht in de aard van het fenomeen ondergronds bankieren in Nederland, met een specifieke focus op crimineel ondergronds bankieren.
De onderzoekers keken naar de verschillende verschijningsvormen, de onderlinge relaties en rollen van ondergrondse bankiers(netwerken), de werkwijze, en de relatie tussen ondergronds bankieren en georganiseerde drugscriminaliteit. Ook onderzochten zij de werkwijze en de relaties tussen ondergrond bankieren en georganiseerde drugscriminaliteit. Hiervoor zijn onder andere opsporingsdossiers bestudeerd en sleutelinformaten geïnterviewd.
Lees meer in dit nieuwsbericht met daarin link naar volledig rapport: Ondergronds bankieren ontwikkelt zich tot versie 2.0
Contactpersoon: Nienke Liebregts
Animatie kennislijn ReHa
Het onderzoek van het WODC, Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum, is georganiseerd langs 10 kennislijnen.
Binnen de afdeling Intern Wetenschappelijk Beleidsonderzoek (IWB) bestaan er 7 kennislijnen met elk een specifiek thema. De 3 kennislijnen van de afdeling Extern Wetenschappelijk Beleidsonderzoek (EWB) zijn anders ingericht. Ze zijn niet gericht op inhoudelijke thema’s, maar op de wijze van onderzoeken en impact genereren.
REHA is een kennislijn binnen de afdeling Intern Wetenschappelijk Beleidsonderzoek.
In deze video wordt aan de hand van een animatie uitgelegd waar REHA, de kennislijn 'georganiseerde criminaliteit en rechtshandhaving', precies voor staat. Een voorbeeld uit de praktijk maakt dit extra duidelijk.
De animatie illustreert wat de voice-over vertelt.
Logo WODC
VOICE-OVER: "Wij zijn REHA. De kennislijn georganiseerde criminaliteit en rechtshandhaving. We houden ons bezig met onderzoek naar strafrechtelijke opsporing van strafbare feiten. Vooral die van zware en georganiseerde criminaliteit. Dit thema kwam het laatste decennium sterk in de politieke en publieke belangstelling, mede door het zichtbare excessieve geweld vanuit criminele drugsorganisaties.
Om juiste keuzes in opsporing, beleid en wetgeving te kunnen maken is het van groot belang goed inzicht te krijgen in georganiseerde criminaliteit en de bestrijding ervan.
We doen hiertoe in zijn algemeenheid twee soorten studies. Één: naar de gevolgen van opsporing en rechtshandhaving. En twee: de zogeheten fenomeenstudies. Voor de studies naar de gevolgen van opsporing en rechtshandhaving combineren we, waar mogelijk, strafrecht met de inzet van bestuursrecht. Zoals het gebruik van bestuursrechtelijke en publiek-private instrumenten. We concentreren ons op de uitwerking van wettelijke bevoegdheden in de uitvoeringspraktijk. En op de bedoelde en onbedoelde gevolgen daarvan.
Ons onderzoek gaat om het recht in de praktijk. Law in action. Met vragen als: Hoe zet men de verruimde wettelijke bevoegdheden in? Waarom wordt dat zo gedaan? Wat is het gevolg van specifieke opsporingsmiddelen voor het opsporingsproces? En wat is het gevolg voor de modus operandi van daders en criminele netwerken?
Voor de fenomeenstudies bestuderen we georganiseerde criminaliteit op diepgaande wijze. De afgelopen jaren hebben we bijvoorbeeld onderzoek gedaan naar fenomenen zoals drugshandel, cybercriminaliteit, mobiel banditisme, witwassen en vastgoedfraude.
Onderzoekers
- Anne van Uden (kennislijncoördinator)
- Sanne van Deuveren
- Claire van den Eeden
- Heleen Goes
- Jelle Jaspers
- Nienke Liebregts
- Ninian Nijhuis
Alle onderzoeken
Alle onderzoeken van het WODC op het gebied van georganiseerde criminaliteit en rechtshandhaving zijn te vinden via onderstaande groene knop.