Cocaïnehandel, liquidaties en witwaspraktijken. Voorbeelden van georganiseerde misdaad waarmee miljoenen euro’s zijn gemoeid. Vaak wordt dat illegaal verkregen vermogen geïnvesteerd in legale branches, zoals vastgoed en horeca. Die vermenging van boven- en onderwereld is uiterst zorgelijk. Daarom is wetenschappelijk kennis hierover van groot belang voor het ontwikkelen van beleid en wetgeving. Bij de aanpak van georganiseerde criminaliteit worden strafrecht én bestuursrecht ingezet. Ons onderzoek richt zich op beide onderdelen.
Op deze pagina vind je informatie op het gebied van Georganiseerde Criminaliteit:
- Lopend onderzoek
- Meerjarig onderzoek
- Recente publicaties
- Kennislijn Georganiseerde criminaliteit en rechtshandhaving
- Alle publicaties
1. Lopend onderzoek
Het aantal aanslagen met explosieven is de afgelopen jaren enorm toegenomen in Nederland. In 2023 vonden 901 (pogingen tot) aanslagen plaats; in 2024 liep dit aantal op tot 1 543, een stijging van 71 % binnen één jaar. De explosies zorgen voor persoonlijk leed, maatschappelijke onrust en materiële schade. De uitvoerders van aanslagen met explosieven worden geregeld opgepakt. Meestal gaat het om jonge jongens met een moeilijke achtergrond. Zij krijgen een klein bedrag en denken weinig na over de gevaren. Vaak weten ze niet wie de opdrachtgever is en waarom het doelwit wordt aangevallen.
Tussen de opdrachtgever en de uitvoerders zitten tussenpersonen. Zij zoeken de uitvoerders en sturen hen aan. Deze groep heet ronselaars. Over ronselaars is veel minder bekend dan over de uitvoerders. Wie zijn zij? Welke band hebben ze met opdrachtgevers en uitvoerders? En werven ze ook mensen voor andere misdrijven? De antwoorden op deze vragen kunnen helpen om ronselaars beter op te sporen. Ze kunnen ook gebruikt worden om te voorkomen dat mensen ronselaar worden of dat jongeren zich laten ronselen. Daarmee kunnen nieuwe aanslagen worden voorkomen.
Zie de pagina Welk onderzoek doen we?:Achtergronden van ronselaars van uitvoerders aanslagen met explosieven
Dit onderzoek richt zich op hoe de resocialisatie/re-integratie van veroordeelde daders van mensenhandel nu verloopt. De aanpak wordt gereconstrueerd en geëvalueerd: in hoeverre worden de doelen van de resocialisatie bereikt en is het aannemelijk dat recidive wordt voorkomen? Er wordt concreet gekeken naar wat de sterke/zwakke punten van de huidige aanpak zijn en welke verbeteringen er nodig en/of mogelijk zijn.
Zie de pagina Welk onderzoek doen we?: Resocialisatie daders mensenhandel
De handel in cocaïne vormt een belangrijk onderdeel van de georganiseerde criminaliteit in Nederland. Cocaïne komt Nederland voornamelijk binnen via zeecontainers die in de Nederlandse zeehavens aanmeren: de Rotterdamse haven en de haven van Vlissingen. Maar ook via andere mainports, zoals Schiphol, wordt cocaïne Nederland binnengesmokkeld.
Om de Nederlandse mainports minder aantrekkelijk te maken voor de in- en doorvoer van drugs, en met name cocaïne, heeft het kabinet in 2022 extra geld vrijgemaakt voor het versterken van barrières op de mainports. Dit onderzoek heeft tot doel te evalueren welke resultaten de plannen die onder deze aanpak zijn ontwikkeld hebben opgeleverd.
Zie de pagina Welk onderzoek doen we?: Plan- en procesevaluatie aanpak mainports
Op 1 januari 2022 is de Wet versterking van de strafrechtelijke aanpak van ondermijnende criminaliteit (hierna ‘Wet Ondermijning I’) in werking getreden. Deze nieuwe wet bevat wijzingen van het Wetboek van Strafrecht (Sr), het Wetboek van Strafvordering (Sv), de Wet voorkoming misbruik chemicaliën (Wvmc) de Opiumwet (Opw), de Wet op de economische delicten (WED) en de Wet wapens en munitie (WWM). De Wet Ondermijning I moet de strafrechtelijke aanpak van ondermijnende criminaliteit versterken door een aantal bepalingen aan te passen en nieuwe maatregelen te introduceren.
In dit onderzoek worden de bepalingen uit de Wet Ondermijning I geëvalueerd, met uitzondering van de strafbaarstelling drugsprecursoren. Er zal gekeken worden naar het doel en de veronderstelde werking van de wet, de uitvoering van de wet in de praktijk en de vraag of de beoogde doelstellingen van de nieuwe wet behaald (kunnen) worden.
Zie de pagina Welk onderzoek doen we?: Evaluatie Wet Ondermijning I
De afgelopen jaren hebben uiteenlopende maatschappelijke ontwikkelingen plaatsgevonden die doorwerken in de aard en omvang van de grensoverschrijdende (georganiseerde) criminaliteit. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om de groeiende mobiliteit van mensen en goederen, de toenemende digitalisering en opkomst van nieuwe technologische ontwikkelingen. Ook de juridische kaders, communicatiekanalen en informatiesystemen voor internationale politiële informatie-uitwisseling zijn voortdurend in ontwikkeling. Het ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV) wil daarom, met het oog op doorontwikkeling van de beleidsvisie hieromtrent, meer inzicht krijgen in het instrumentarium voor internationale politiële informatie-uitwisseling, waaronder een overzicht van mogelijke voordelen, nadelen, risico’s en eventuele lacunes. Dit onderzoek voorziet hierin.
Zie de pagina Welk onderzoek doen we? : Internationale politiële informatie-uitwisseling
2. Meerjarig onderzoek en lopend onderzoek
Monitor georganiseerde criminaliteit
De Monitor Georganiseerde Criminaliteit is een langlopend periodiek onderzoek naar de aard en ontwikkelingen van de georganiseerde criminaliteit in Nederland. De monitor biedt justitie op regelmatige basis inzicht in de ontwikkelingen en daarmee input voor het maken van beleid en wetgeving.
De zesde rapportage is recent afgerond. Zie nieuwsbericht met daarin de link naar het volledige rapport: Constanten en veranderingen door de tijd binnen georganiseerde criminaliteit.
Lees meer op de pagina Monitor georganiseerde criminaliteit.
Contactpersoon: Claire van Eeden
3. Recente publicaties
Hieronder een lijst met de nieuwsberichten over recente uitgebrachte onderzoeken. In deze nieuwsberichten zijn ook de links naar het gehele rapport te vinden.
- Constanten en veranderingen door de tijd binnen georganiseerde criminaliteit (2026, 6e meting monitor georganiseerde criminaliteit)
- Nauwelijks bewijs dat beautysector wordt misbruikt voor ondermijnende criminaliteit (2025)
- Ondergronds bankieren ontwikkelt zich tot versie 2.0 (2025)
- Verbod leidt tot minder zichtbaarheid criminele motorclubs, maar criminaliteit blijft (2025)
- Aantal liquidaties neemt iets toe (2023)
- Italiaanse antimaffiawetgeving inspiratiebron voor Nederlandse aanpak van georganiseerde criminaliteit (2023)
- Overheid kan georganiseerde drugscriminaliteit onbedoeld faciliteren (2023)
4. Kennislijn Georganiseerde criminaliteit en rechtshandhaving
Georganiseerde criminaliteit is een van de onderzoeksgebieden binnen de kennislijn Georganiseerde criminaliteit en rechtshandhaving. De andere zijn Drugscriminaliteit, Illegale geldstromen en Opsporingsmethoden. Binnen de kennislijnen verricht het WODC meerjarig onderzoek naar justitiële thema’s.
5. Alle onderzoeken
Via de groene button vind je een overzicht van álle onderzoeken van het WODC die gaan over georganiseerde criminaliteit of die verwant zijn aan dat thema.