Wie in aanraking komt met justitie kan bijvoorbeeld een werkstraf, gevangenisstraf of verplichte begeleiding krijgen. Deze zogenoemde strafrechtelijke interventies grijpen diep in op de rechten en vrijheden van mensen. Het is belangrijk om te weten of ze daadwerkelijk bijdragen aan de veiligheid van de samenleving. Ook of ze gedragsverandering teweegbrengen, wat voorkomt dat iemand opnieuw de fout ingaat. Bereiken de interventies het gewenste effect, voor wie en onder welke omstandigheden? Dat onderzoekt de kennislijn Strafrechtelijke Interventies.
Ons onderzoek is divers: van gevangenisstraf tot mediation in strafzaken en wijkrechtspraak. Op dit moment zijn er 3 grote aandachtsgebieden.
1. Gevangenisstraffen
2. Vrijheidsbeperkende sancties
3. Huiselijk geweld en kindermishandeling
1. Gevangenisstraffen
Meer dan 23.000 mensen worden jaarlijks in een huis van bewaring of een gevangenis opgesloten. De meerderheid komt binnen enkele maanden weer vrij en keert terug in de maatschappij. Tijdens de detentie wordt gewerkt aan gedragsverandering om recidive te verminderen en ondersteuning om re-integratie te bevorderen. Wij doen onderzoek naar deze interventies. Bijvoorbeeld naar de basisvoorwaarden voor ex-gedetineerde personen om weer goed te kunnen deelnemen aan de samenleving.
Meer informatie en de laatste onderzoeken over gevangenisstraffen
2. Vrijheidsbeperkende sancties
In Nederland krijgen jaarlijks tienduizenden mensen een vrijheidsbeperkende sanctie opgelegd, zoals een werkstraf, elektronisch toezicht of een Halt-interventie. De kennislijn onderzoekt hoe deze interventies in de prakijk werken en wat het effect is op de lange termijn. Daarnaast doet het WODC in het SANCTIONs onderzoeksprogramma samen met het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving (NSCR) onderzoek naar de besluitvorming, uitvoering en gevolgen van allerlei vrijheidsbeperkende sancties.
Meer informatie en de laatste onderzoeken over vrijheidsbeperkende sancties
3. Huiselijk geweld en kindermishandeling
Huiselijk geweld en kindermishandeling zijn de meest voorkomende vormen van geweld in Nederland en de gevolgen voor de slachtoffers en de samenleving zijn groot. De laatste twee decennia heeft de overheid steeds meer aandacht voor het terugdringen ervan. Het WODC brengt in kaart hoe en of de aanpak tegen huiselijk geweld en kindermishandeling werkt en waar die versterkt zou kunnen worden.
Meer informatie en de laatste onderzoeken over huiselijk geweld en kindermishandeling.
Medewerkers
- Maria Berghuis (kennislijncoördinator)
- Frits Altena (liaison afdeling I&D)
- Karin Beijersbergen
- Martine Blom
- Eline de Boer
- Sanne Boschman
- Klaus Drieschner (tevens Kennislijn Forensische zorg)
- Miriam van Gestel
- Frederica Martijn
- Nikolaj Tollenaar (tevens Kennislijn Jeugdcriminaliteit)
- Suzan Verweij
Recente onderzoeken uitgelicht
Een goed leefklimaat in detentie is belangrijk voor langgestrafte personen. Het gaat dan onder meer om een veilige omgeving, keuzevrijheid, zinvolle dagbesteding, mogelijkheden om contact met de buitenwereld te onderhouden en een menselijke bejegening. Wanneer het leefklimaat goed is, zijn mensen minder vaak ziek, minder depressief en ervaren zij minder stress. Ook vertonen zij minder agressief gedrag en ze houden zich beter aan de geldende gedragsregels. Achteraf zijn er ook nog voordelen: langgestrafte personen recidiveren minder na detentie in een goed leefklimaat.
Lees meer in dit nieuwsbericht (waarin ook link naar volledig rapport staat): Goed leefklimaat bij lange detentie: meer welzijn, beter gedrag en minder recidive (2025)
Contactpersoon: Sanne Boschman
Hoe langer de periode is dat iemand na een veroordeling niet opnieuw de fout ingaat, hoe minder groot de kans dat hij dat alsnog zal doen. Na tientallen jaren is het recidiverisico minder dan 1%. De onderzoekers vinden alleen dat hieruit nog geen conclusies kunnen worden getrokken wat betreft het herzien van terugkijktermijnen voor een Verklaring Omtrent Gedrag (VOG). Er is namelijk nog niet gekeken naar recidive binnen bepaalde beroepsgroepen of functies. Zij adviseren om dit nog nader te onderzoeken.
Lees meer in dit nieuwsbericht (waarin ook link naar de factsheet staat): Na decennia van uitblijven crimineel gedrag is recidiverisico nog fractie van een procent (2025)
Contactpersoon: Nikolaj Tollenaar
Om het personeels- en cellentekort in Nederlandse gevangenissen te verhelpen, stelde staatssecretaris Ingrid Coenradie voor om verdachte en veroordeelde personen vroegtijdig vrij te laten. De kennislijn Strafrechtelijke Interventies bracht in een one-pager naar voren dat onderzoek het volgende uitwijst:
Op korte termijn maakt dit ruimte voor andere gevangenen, maar het zorgt er ook voor dat het aantal gevangenen hoog blijft en er meer druk komt op de gevangeniscapaciteit. Extra gevangenissen en extra personeel zijn echter niet op korte termijn beschikbaar. Ook gedetineerde personen met twee (of meer personen) op een cel plaatsen is niet mogelijk zolang er geen extra personeel is om de veiligheid te garanderen. Het is ook niet wenselijk dat een steeds groter wordende groep nog een tijd vrij rondloopt na hun veroordeling, in afwachting van wanneer hun straf eindelijk wordt uitgevoerd. Er is dan ook zo snel mogelijk een echte oplossing nodig voor het capaciteitsprobleem.
Lees meer in dit nieuwsbericht (waarin ook link naar de one-pager staat): Wetenschap over vrijheidsstraf en capaciteit: korting straf maakt ruimte, voor structurele oplossing zijn alternatieven beter (2025)
Contactpersoon: Maria Berghuis
Alle onderzoeken
Alle onderzoeken van het WODC op het gebied van strafrechtelijke interventies zijn te vinden via onderstaande groene knop.