Mensen, bedrijven en organisaties moeten erop kunnen vertrouwen dat zij hun recht kunnen halen als dat nodig is. Dat vraagt om procedures die toegankelijk, begrijpelijk en zorgvuldig zijn. Daarnaast is het van belang dat professionals deskundig en nauwgezet werken. We onderzoeken hoe de rechtspleging in de praktijk functioneert en welke knelpunten er zijn. De nadruk ligt op civiel- en bestuursrechtelijke procedures, maar het onderzoek kan ook gaan over vormen van rechtspraak en afdoening binnen het strafrecht. We onderzoeken onder meer of procedures goed toegankelijk zijn, hoe de dienstverlening wordt ervaren en hoe professionals en organisaties binnen de rechtspleging functioneren.
Op deze pagina vind je deze informatie:
- Lopend onderzoek
- Recente publicaties
- Alle publicaties
1. Lopend onderzoek
In 2022 heeft het WODC de gepubliceerde uitspraken in hoger beroepszaken tussen bestuursorganen en burgers over de periode 2017-2021 geanalyseerd (T. Geurts, R.R. den Bak en M.P.C. Scheepmaker, Bestuursorganen in hoger beroep; ervaringen vanuit vijf bestuursorganen en zes appelcolleges, WODC Cahiers 2023-08, 2023). Gegeven het maatschappelijk belang van goed inzicht in het procedeergedrag van de overheid is het wenselijk om die factsheet te actualiseren voor de periode 2021-2025.
Zie de pagina Welk onderzoek doen we?: Factsheet Bestuursorganen in (hoger) beroep 2021-2025
Contactpersoon: Teun Geurts
In december 2024 adviseerde de Adviescommissie voor burgerlijk procesrecht het burgerlijk procesrecht te vereenvoudigen door alle dagvaardings- en verzoekschriftprocedures te laten verlopen via dezelfde basisprocedure. Naar aanleiding daarvan wil het ministerie van Justitie en Veiligheid graag weten hoe het burgerlijk procesrecht in ons omringende landen verloopt. In hoeverre hebben andere landen één basisprocedure voor alle civiele zaken. En hoe vindt in die landen de oproeping van partijen plaats.
Zie de pagina Welk onderzoek doen we?: Rechtsvergelijkend onderzoek ten behoeve van de vereenvoudiging Nederlandse burgerlijk procesrecht
Contactpersoon: afdeling Extern Wetenschappelijk Beleidsonderzoek (EWB)
Het doel van dit onderzoek is om de Wet normering buitengerechtelijke incassokosten (WIK) en het bijbehorende Besluit normering buitengerechtelijke incassokosten (BIK) te evalueren en vast te stellen in hoeverre deze aanpassing behoeven om aan te sluiten bij de huidige situatie en het huidige perspectief op civiele invordering en de kosten die daarmee gepaard gaan. Hiermee wordt voldaan aan de toezegging die aan de Tweede Kamer is gedaan in de Kamerbrief over de aanpak civiele invordering van 20 mei jl. (Tweede kamerstukken, Vergaderjaar 2024-2025, 24515, nr. 798).
Zie de pagina Welk onderzoek doen we?: Evaluatie Wet en Besluit normering buitengerechtelijke incassokosten
Contactpersoon: afdeling Extern Wetenschappelijk Beleidsonderzoek (EWB)
De evaluatie betreft de vanaf 1 januari 2020 gefaseerd in werking getreden Wet herziening beslag- en executierecht. Het doel van de evaluatie is onderzoeken hoe de wet in de praktijk werkt, of de gestelde doelen in de praktijk zijn gehaald en of de ervaringen met de wet aanleiding geven tot wijziging van de wet. Uitkomsten kunnen door de wetgever worden gebruikt voor mogelijke verbetering van de wettelijke regeling.
Zie de pagina Welk onderzoek doen we?: Evaluatie onderzoek Wet herziening beslag- en executierecht
Contactpersoon: afdeling Extern Wetenschappelijk Beleidsonderzoek (EWB)
Nederland kent de wettelijke schuldsaneringsregeling voor natuurlijke personen (de Wsnp). De Wsnp zorgt ervoor dat iemand na een faillissement door kan met een schone lei. Dat wil zeggen dat de resterende schulden niet langer op de schuldenaar verhaald kunnen worden. Hoewel een faillissement omgezet kan worden naar een Wsnp-traject, gebeurt dat niet altijd. Gevolg is dat deze natuurlijke persoon na het faillissement toch met schulden blijft zitten. Ook kan het zo zijn dat iemand die in een Wsnp-traject zit zich niet aan de Wsnp-verplichtingen houdt. De rechter zal dan het traject tussentijds beëindigen waarna de schulden herleven. In beide gevallen krijgt deze persoon geen schone lei en kan deze (alsnog) failliet worden verklaard. Naar aanleiding van een motie in de Tweede Kamer is dit onderzoek opgestart. Daarin wordt bekeken of een faillissement voor natuurlijke personen in de praktijk nog functioneel is. Zo ja, voor welke gevallen. En zo nee, hoe het dan effectiever gemaakt zou kunnen worden door een nieuwe start te bieden.
Zie de pagina Welk onderzoek doen we?: Nut en noodzaak van faillissementen van natuurlijke personen
Contactpersoon: afdeling Extern Wetenschappelijk Beleidsonderzoek (EWB)
Nederland kent echter geen specifieke wettelijke regeling rond de goederenrechtelijke aspecten van zulke digitale activa. Dit kan mogelijk tot problemen leiden, bijvoorbeeld in het geval van een faillissement of een erfenis. Zo bepaalt de juridische status van digitale activa bij een erfenis of deze na het overlijden op de erfgenamen kunnen overgaan. Er is op dit moment echter beperkt zicht op de vraag in hoeverre dit gebrek aan een wettelijke regeling in de praktijk daadwerkelijk tot knelpunten leidt. Dit onderzoek beoogt een bijdrage te leveren aan de beleidsafweging of het wenselijk is om tot een goederenrechtelijke regeling voor digitale activa te komen, en zo ja, welke vorm deze regeling dient te krijgen.
Zie de pagina Welk onderzoek doen we?: Verkennend onderzoek naar de (on)wenselijkheid van een goederenrechtelijk systeem digitale activa
Contactpersoon: afdeling Extern Wetenschappelijk Beleidsonderzoek (EWB)
Dit onderzoek is gericht op de juridische positie van burgers in Caribisch Nederland bij kinderalimentatie. Het doel is inzicht te krijgen in de balans tussen burgerlijke zelfredzaamheid en noodzakelijke publieke ondersteuning, in een context van digitalisering van overheidsdiensten en beperkte schaalgrootte. Daarmee raakt dit onderzoek aan fundamentele rechtsstatelijke beginselen, zoals toegang tot het recht en rechtsgelijkheid binnen alle delen van Nederland.
De resultaten moeten bijdragen aan toekomstbestendige wet- en regelgeving, die het vertrouwen in instituties vergroot en de verschillen tussen Europees en Caribisch Nederland verkleint.Zie de pagina Welk onderzoek doen we?: De juridische positie van burgers in Caribisch Nederland bij kinderalimentatie
Contactpersoon: afdeling Extern Wetenschappelijk Beleidsonderzoek (EWB)
De Wet ter Bescherming Koopvaardij (WtBK) maakt het sinds 1 februari 2022 voor Nederlandse reders mogelijk om (onder bepaalde voorwaarden) maritieme transporten die onder Nederlandse vlag varen door gewapende particuliere beveiligers te laten beschermen.
Het doel van dit onderzoek is om de doeltreffendheid van de WtBK in kaart te brengen. Hiertoe dient het onderzoek tevens inzicht te bieden in de uitvoering van de WtBK in de praktijk en moet in kaart worden gebracht welke knelpunten door betrokken partijen worden ervaren. Tot slot is het doel van de evaluatie om, indien mogelijk, aanbevelingen te formuleren om geconstateerde knelpunten of onduidelijkheden op te lossen.Zie de pagina Welk onderzoek doen we?: Evaluatie WtBK
Contactpersoon: afdeling Extern Wetenschappelijk Beleidsonderzoek (EWB)
2. Recente publicaties
Hieronder een lijst met de nieuwsberichten over recente uitgebrachte onderzoeken. In deze nieuwsberichten zijn ook de links naar het gehele rapport te vinden.
- Aantrekkingskracht van beroep van notaris moet beter (2026)
-
Civiel bewijsrecht eenvoudiger, maar effect afhankelijk van gedrag en context (2026)
-
Aanpassing wetten rond demonstratierecht niet nodig en niet effectief (2025)
- Doorlooptijd van voorfase collectieve schadevergoedingsactie (Wamca) kan korter (2025) - Deze wetsevaluatie is afgesplitst van het rechtsvergelijkende onderzoek, dat in juni 2025 is verschenen.
- Hoe bepaalt rechter of belangenorganisatie algemeenbelangactie mag starten? (2025) - Dit rechtsvergelijkende onderzoek is afgesplitst van de evaluatie van de Wamca, die in november 2025 is verschenen.
-
(2025)
- Hoe kunnen overheden meer burgergericht procederen? (2024)
- Regelgeving laat ‘oneigenlijk gebruik’ proceskostenvergoedingen toe? (2024)
3. Alle publicaties
Via de groene button vind je een overzicht van álle onderzoeken van het WODC, zowel intern als extern uitgevoerd. Met zoektermen 'civiele rechtspleging' en 'bestuursrechtspleging' vind je alle rapporten over deze thema's of die daaraan verwant zijn.