Wets- en beleidsevaluaties worden op aanvraag van een ministerie uitgevoerd. In de evaluatie van wetgeving wordt bijvoorbeeld gekeken of de gestelde doelen van een wet worden behaald. Bij beleidsevaluaties wordt gekeken naar de effectiviteit en efficiency van het gevoerde beleid. Het WODC is bij veel wetsevaluaties op het gebied van justitie en veiligheid betrokken.
Inventarisatie vormen parlementaire betrokkenheid bij gedelegeerde regelgeving
Minder belangrijke onderwerpen kunnen worden gedelegeerd aan de regering of een minister. Dan worden bepaalde onderwerpen door de regering of een minister zelf geregeld en blijft het parlement er buiten. Soms vraagt het parlement echter om toch betrokken te worden bij het voorbereiden van de regeling, de ‘voorhangprocedure’. Voorhangprocedures zijn bedoeld als uitzondering. In de praktijk blijkt het parlement echter regelmatig een vinger aan de pols te willen houden. In het onderzoek is nagegaan hoe voorhangprocedures zijn bedoeld, hoe ze in de praktijk werken en in hoeverre er aanpassing van de voorhangprocedures nodig is en wat daarbij komt kijken.
Zie het nieuwsbericht met daarin link naar onderzoeksrapport: Betrokkenheid parlement bij gedelegeerde regelgeving kan duidelijker (2026)
Eindevaluatie Wet handhaving kraakverbod
Op 1 juli 2022 is de Wet handhaving kraakverbod in werking getreden. Belangrijkste doel van de nieuwe wet is om de doorlooptijd te verkorten bij een strafrechtelijke ontruiming van een gekraakt object. De evaluatie bestaat uit drie deelonderzoeken: de nul-meting (Kruize & Gruter, 2023), de één-meting (Kruize & Gruter, 2024) en een eindevaluatie.
Zie het nieuwsbericht met daarin link naar onderzoeksrapport: Vraagtekens bij effect Wet handhaving kraakverbod (2026).
Planevaluatie: Wet vereenvoudiging en modernisering bewijsrecht
Deze planevaluatie beantwoordt de vraag hoe de per 1 januari 2025 in werking getreden Wet vereenvoudiging en modernisering bewijsrecht doelgericht kan worden gemonitord en geëvalueerd. De wet bevat een pakket aan maatregelen dat tot doel heeft het civiele bewijsrecht eenvoudiger, toegankelijker en toekomstbestendiger te maken.
Zie het nieuwsbericht met link naar onderzoeksrapport: Civiel bewijsrecht eenvoudiger, maar effect afhankelijk van gedrag en context (2026)
Evaluatie Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften
De Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften (Wahv) introduceerde een vorm van bestuursstrafrecht waarmee lichte verkeersovertredingen op een efficiënte, snellere en effectievere wijze konden worden afgedaan. In deze evaluatie is onderzocht in hoeverre de doelstelling waarmee de is ingevoerd, is behaald. Verdient het aanbeveling om de Wahv of de toepassing daarvan te wijzigen? Onder meer de hoge verkeersboetes en hoge ophogingsprecentages bij niet-betalen van boetes zijn daarbij bekeken.
Zie het nieuwsbericht met link naar onderzoeksrapport: Wet voor opleggen verkeersboetes werkt goed, maar wordt oneigenlijk gebruikt (2026)
Evaluatie Wet computercriminaliteit III (CCIII)
In maart 2019 is de Wet computercriminaliteit III (CCIII) in werking getreden. Het doel van deze wet is om de politie en het Openbaar Ministerie meer mogelijkheden te bieden om computercriminaliteit en andere vormen van ernstige criminaliteit op te sporen en te vervolgen. Om te kijken hoe de wet in haar eerste vijf jaar benut wordt in de opsporingspraktijk heeft het ministerie van Justitie en Veiligheid het WODC gevraagd de Wet CCIII te evalueren. In hoeverre worden de doelstellingen zoals geformuleerd in de Wet CCIII in de praktijk gerealiseerd?
Zie het nieuwsbericht met link naar onderzoeksrapport: Nieuwe mogelijkheden aanpak computercriminaliteit worden daadwerkelijk benut (2025)
Beknopte procesevaluatie voor vier onderdelen van de Wet uitbreiding slachtofferrechten
Vanaf 2022 is de Wet Uitbreiding Slachtofferrechten gefaseerd ingevoerd. Het doel van de wet is een verdere versteviging en verankering van de positie van het slachtoffer in het strafproces. In opdracht van het WODC onderzocht Significant APE of vier kleinere maatregelen uit de wet worden uitgevoerd zoals beoogd.
Zie het nieuwsbericht met link naar onderzoeksrapport: Tussenevaluatie Wet Uitbreiding Slachtofferrechten: communicatie met slachtoffers verstevigd (2025)
Het recht om te demonstreren in de democratische rechtstaat
Op verzoek van de Tweede Kamer is onderzoek gedaan naar het wettelijk kader en het handelingsperspectief inzake het demonstratierecht in Nederland. De onderzoekers analyseerden onder andere (inter)nationale wet- en regelgeving, rechtspraak en literatuur. Ook spraken zij met 42 betrokkenen, zoals burgemeesters, medewerkers van politie en OM, advocaten en organisatoren van demonstraties. Gekeken werd naar de praktijk in generieke zin, en naar enkele demonstratietypen in het bijzonder.
Zie het nieuwsbericht met link naar onderzoeksrapport: Aanpassing wetten rond demonstratierecht niet nodig en niet effectief (2025)
Internationaal vergelijkend onderzoek professioneel verschoningsrecht
Het doel van het onderzoek is om inzicht te bieden hoe Nederland en verschillende andere landen van de Raad van Europa - Duitsland, Frankrijk, Zwitserland en Engeland en Wales - omgaan met de afweging tussen de belangen van vertrouwelijkheid, de geheimhoudingsplicht en het verschoningsrecht enerzijds en de praktijk van handhaving, opsporing en vervolging anderzijds. Het onderzoek beoogt inspiratie en praktische handvatten te bieden.
Zie het nieuwsbericht met link naar onderzoeksrapport: Heldere criteria en snellere procedures nodig voor verschoningsrecht (2025)
Vijf jaar WAMCA - Evaluatie Wet afwikkeling massaschade in collectieve actie (2020-2025)
De Wet afwikkeling massaschade in collectieve actie (Wamca) is in 2020 in werking getreden en onderdeel van de wet is een verplichte evaluatie na vijf jaar. Uit deze wetsevaluatie is gebleken dat het bestaan van de collectieve (schadevergoedings)actie als positief wordt ervaren door betrokken professionals. Wel zijn in de verplichte voorgeschreven fasering, verbeteringen mogelijk in de voorfase of ontvankelijkheidsfase, die het proces effectiever en efficiënter zouden kunnen maken. Die fase duurt dusdanig veel tijd dat er tijdens de evaluatieperiode nog geen daadwerkelijke collectieve schadeafwikkeling door de rechter op basis van de Wamca blijkt te hebben plaatsgevonden. De onderzoekers doen een aantal aanbevelingen om de voortgang te bevorderen.
Zie het nieuwsbericht met link naar onderzoeksrapport: Doorlooptijd van voorfase collectieve schadevergoedingsactie (Wamca) kan korter (2025)
Deze wetsevaluatie is afgesplitst van het rechtsvergelijkende onderzoek, dat in juni 2025 is verschenen.
Rechtsvergelijking toegang tot de rechter van belangenorganisaties in algemeenbelangacties
In algemeenbelangacties, zoals de Urgenda-zaak of de zaak over aanhoudende geluidshinder van Schiphol, procederen belangenorganisaties ter bescherming van de rechten en belangen van anderen. Voordat ze dit kunnen doen, beoordeelt een rechter eerst of de belangenorganisatie voldoende representatief is. Naar aanleiding van een motie in de Tweede Kamer zijn in dit onderzoek de in Nederland gestelde eisen vergeleken met die in omringende landen.
Zie het nieuwsbericht met link naar onderzoeksrapport: Hoe bepaalt rechter of belangenorganisatie algemeenbelangactie mag starten? (2025)
Dit rechtsvergelijkende onderzoek is afgesplitst van de evaluatie van de Wamca, die in november 2025 is verschenen.
Genderneutrale formulering van wetgeving
Er is winst te behalen in het ‘genderneutraler’ formuleren van wet- en regelgeving en de juridische risico’s daarvan zijn laag, blijkt uit onderzoek. De onderzoekers komen met concrete voorstellen voor aanpassingen. Raadsman kan bijvoorbeeld advocaat worden en koopman handelaar. Soms is het maken van nieuwe woorden de oplossing. Ook het gebruik van voornaamwoorden, als zijn of haar, kan genderneutraler.
Zie het nieuwsbericht met link naar onderzoeksrapport: Raadsman of advocaat? Formulering wetgeving kan genderneutraler (2025)
Lopend onderzoek
Veroordeelden met een verstandelijke beperking of psychische problematiek hebben specifieke zorg en begeleiding nodig in of naast het strafrechtelijke kader. In 2019 is de Wet forensische zorg (Wfz) in werking getreden. Een belangrijk doel van deze wet is om de patiënt op de juiste plek te krijgen, met de juiste zorg, ook tijdens en na afloop van een strafrechtelijk kader, zodat ze veilig kunnen terugkeren in de samenleving. Het WODC gaat de komende jaren evaluatieonderzoek doen naar de Wfz.
Zie de pagina Welk onderzoek doen we?: evaluatieonderzoek Wfz
De Wet Langdurig Toezicht (Wlt) is sinds 2018 volledig in werking getreden. Het doel van de wet is om effectiever toezicht te houden op daders van zedendelicten en zware geweldsmisdrijven. Het gaat om ex-gedetineerden en om tbs’ers, die een gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke stoornis hebben en een strafbaar feit hebben gepleegd waar een straf van vier jaar of meer op staat. De Wlt zal, zoals gebruikelijk voor nieuwe wetten, na vijf jaar worden geëvalueerd. De Tweede Kamer heeft gevraagd om ook een tussentijdse monitoring te verrichten en haar daarover te informeren.
Zie de pagina Welk onderzoek doen we?: evaluatie Wlt
De Wet aanscherping strafrechtelijke aansprakelijkheid ernstige verkeersdelicten (Wahv) is op 1 januari 2020 in werking getreden. Vijf jaar na de invoering van de wet wordt deze geëvalueerd.
In deze evaluatie wordt onderzocht hoe de Wet aanscherping strafrechtelijke aansprakelijkheid ernstige verkeersdelicten wordt toegepast en wat de effecten zijn in de praktijk. Op basis van de bevindingen wordt bekeken of de wet verder moet worden bijgesteld.
Zie de pagina Welk onderzoek doen we?: evaluatie Wet Aanscherping strafrechtelijke aansprakelijkheid ernstige verkeersdelicten
De Wet ter Bescherming Koopvaardij (WtBK) maakt het sinds 1 februari 2022 voor Nederlandse reders mogelijk om (onder bepaalde voorwaarden) maritieme transporten die onder Nederlandse vlag varen door gewapende particuliere beveiligers te laten beschermen.
Het doel van dit onderzoek is om de doeltreffendheid van de WtBK in kaart te brengen. Hiertoe dient het onderzoek tevens inzicht te bieden in de uitvoering van de WtBK in de praktijk en moet in kaart worden gebracht welke knelpunten door betrokken partijen worden ervaren. Tot slot is het doel van de evaluatie om, indien mogelijk, aanbevelingen te formuleren om geconstateerde knelpunten of onduidelijkheden op te lossen.
Zie de pagina Welk onderzoek doen we?: evaluatie WtBK
Het doel van dit onderzoek is om de Wet normering buitengerechtelijke incassokosten (WIK) en het bijbehorende Besluit normering buitengerechtelijke incassokosten (BIK) te evalueren en vast te stellen in hoeverre deze aanpassing behoeven om aan te sluiten bij de huidige situatie en het huidige perspectief op civiele invordering en de kosten die daarmee gepaard gaan. Hiermee wordt voldaan aan de toezegging die aan de Tweede Kamer is gedaan in de Kamerbrief over de aanpak civiele invordering van 20 mei jl. (Tweede kamerstukken, Vergaderjaar 2024-2025, 24515, nr. 798).
Zie de pagina Welk onderzoek doen we?: evaluatie Wet en Besluit normering buitengerechtelijke incassokosten
De evaluatie betreft de vanaf 1 januari 2020 gefaseerd in werking getreden Wet herziening beslag- en executierecht. Het doel van de evaluatie is onderzoeken hoe de wet in de praktijk werkt, of de gestelde doelen in de praktijk zijn gehaald en of de ervaringen met de wet aanleiding geven tot wijziging van de wet. Uitkomsten kunnen door de wetgever worden gebruikt voor mogelijke verbetering van de wettelijke regeling.
Zie de pagina Welk onderzoek doen we?: Evaluatie onderzoek Wet herziening beslag- en executierecht
De overheid wil weten of de regels voor het bestuur van en toezicht op verenigingen en stichtingen goed werken. Daarom wordt de Wet bestuur en toezicht rechtspersonen (WBTR) onderzocht.
In het onderzoek wordt gekeken of de wet doet wat deze moet doen. Ook wordt onderzocht of de wet goed wordt uitgevoerd en of mensen die ermee te maken hebben, de regels goed begrijpen. Er wordt niet alleen gekeken naar regels en papier, maar ook hoe de wet in de praktijk wordt ervaren.
Zie de pagina Welk onderzoek doen we?: Evaluatie Wet Bestuur en Toezicht Rechtspersonen
Nederland kent de wettelijke schuldsaneringsregeling voor natuurlijke personen (de Wsnp). De Wsnp zorgt ervoor dat iemand na een faillissement door kan met een schone lei. Dat wil zeggen dat de resterende schulden niet langer op de schuldenaar verhaald kunnen worden. Hoewel een faillissement omgezet kan worden naar een Wsnp-traject, gebeurt dat niet altijd. Gevolg is dat deze natuurlijke persoon na het faillissement toch met schulden blijft zitten. Ook kan het zo zijn dat iemand die in een Wsnp-traject zit zich niet aan de Wsnp-verplichtingen houdt. De rechter zal dan het traject tussentijds beëindigen waarna de schulden herleven. In beide gevallen krijgt deze persoon geen schone lei en kan deze (alsnog) failliet worden verklaard. Naar aanleiding van een motie in de Tweede Kamer is dit onderzoek opgestart. Daarin wordt bekeken of een faillissement voor natuurlijke personen in de praktijk nog functioneel is. Zo ja, voor welke gevallen. En zo nee, hoe het dan effectiever gemaakt zou kunnen worden door een nieuwe start te bieden.
Zie de pagina Welk onderzoek doen we?: Nut en noodzaak van faillissementen van natuurlijke personen